Telegram

Telegram — Павел мен Николай Дуровтар құрған бұлтты мессенджер. Ол өз шифрлау протоколымен жасалған тәжірибеден басталып, айына миллиардтан астам адам қолданатын сервиске айналды. Компания Британдық Виргин аралдарында және Дубайда тіркелген, табысын Premium жазылымынан, арналардағы жарнамадан және TON блокчейніне байланысты мәмілелерден табады. 2026 жылы Telegram жаңартуды бірінен соң бірін шығарып жатыр, бірақ екі мемлекеттің қысымында жұмыс істейді: Францияда Павел Дуровқа қатысты тергеу жалғасып жатыр, Ресейде мессенджерді баяулатты, ал негізін қалаушының өзін іздеуге жариялады.

Бастауы: кеңсе емес, протокол (2013)

Telegram 2013 жылдың наурызында құрылды. Оған дейін ағайынды Дуровтар «ВКонтакте» әлеуметтік желісін құрып, 2014 жылы одан кетті. Николай MTProto протоколын ойлап тапты — мессенджер соған сүйенеді. Павел өзінің Digital Fortress қоры арқылы қаржы мен инфрақұрылым берді.

2013 жылғы 14 тамызда iOS нұсқасы, 20 қазанда Android нұсқасы шықты. Идея қарапайым еді: құрылғылар арасында синхрондалатын жылдам бұлтты чаттар және барынша құпиялылық керек адамдарға өтпелі шифрлауы бар бөлек құпия чаттар. Бұл ымыра әлі сақталған: кәдімгі хат-хабар Telegram серверлерінде тұрады, ал құпия чат тек бір құрылғыда ғана болады.

Көшпелі команда және Дубай (2014–2017)

Алғашқы жылдары Telegram-ның тұрақты мекені болған жоқ. Павел Дуровтың айтуынша, 2014 жылы бас кеңсе Берлинге орналасты, бірақ бүкіл командаға неміс тұруға рұқсатын алу мүмкін болмады, сондықтан 2015 жылдың басында адамдар тарап кетті. Шамамен 15 адамнан тұратын негізгі топ елден елге көшіп жүрді. 2017 жылдан бері компания Дубайда.

Аудитория осы уақытта тез өсті. 2014 жылғы наурызда мессенджерді айына 35 млн адам қолданса, 2016 жылғы ақпанда бұл сан 100 млн-ға жетті. 2015 жылғы маусымда боттар платформасы, 2017 жылы дауыстық қоңыраулар пайда болды. Сервер бөлігі жабық күйінде қалды, ал дата-орталықтар әр юрисдикциядағы компаниялар желісіне таратылған. Telegram мұны өтпелі шифрлау қамтымайтын деректерді қорғау үшін жасалған деп түсіндіреді.

Gram және SEC-пен дау (2017–2020)

2017 жылғы желтоқсанда Telegram TON блокчейн жобасын жариялады, 2018 жылғы қаңтарда white paper шықты. 2018 жылдың қаңтар–ақпанында Gram токендеріне фьючерстерді жабық сатудан компания шамамен $1,7 млрд жинады.

Іске қосуды АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы тоқтатты. 2019 жылғы қазанда SEC уақытша тыйым алды, сот оны сақтап қалды. 2020 жылғы маусымда тараптар бітімге келді: Telegram $18,5 млн айыппұл төлеп, инвесторларға $1,22 млрд қайтаруға міндеттенді. Осыдан кейін Дуров компанияны TON жобасындағы белсенді жұмыстан шығарды.

Сол уақытта Ресеймен де тартыс жүрді. Роскомнадзор 2018 жылдан Telegram-ды бұғаттауға тырысты, бірақ сервисті толық өшіруге техникалық мүмкіндігі жетпеді. 2020 жылғы маусымда шектеулер алынды — Дуров терроризм мен экстремизмге қарсы күресте ынтымақтасуға дайын екенін айтқаннан кейін.

Табыс табу: облигациялар, жарнама, Premium (2021–2023)

Gram ақшасын қайтару Telegram-ды қарызға батырды. 2021 жылғы наурызда компания $1 млрд-қа бес жылдық облигация шығарды: оның $625,7 млн-ы міндеттемелерді жабуға кетті, соның ішінде Gram инвесторлары алдындағы $433 млн. Тағы $150 млн-ға Mubadala қоры мен Abu Dhabi Catalyst Partners облигация сатып алды.

Сол жылы Telegram аудиториядан табыс таба бастады. 2021 жылғы қазанда 1000-нан астам жазылушысы бар ашық арналарда демеушілік хабарламалар шықты; жеке чаттарда жарнама көрсетпейміз дейді Telegram. 2022 жылғы 19 маусымда өңірлік бағасы бар Telegram Premium жазылымы іске қосылды. Сол кезде мессенджерді айына 700 млн адам қолданатын, 2023 жылғы шілдеде бұл сан 800 млн-нан асты.

Жұлдыздар, мини-қосымшалар және пайда (2024)

2024 жылы Telegram алғаш рет пайдаға шықты. Маусымда Telegram Stars — боттар мен мини-қосымшалардағы сатып алуларға арналған ішкі валюта пайда болды. Шілдеде мини-қосымшаларды айына 500 млн адам қолданды. Қазанда сыйлықтар, ал 2025 жылғы қаңтарда қайта сатуға болатын коллекциялық сыйлықтар қосылды.

Financial Times инвесторларға арналған презентацияға сілтеме жасап жазғандай, Telegram түсімі 2023 жылғы $343 млн-нан 2024 жылы $1,4 млрд-қа өсті, ал $173 млн шығынның орнына алғашқы пайда — $540 млн келді. Түсімнің шамамен жартысын «серіктестіктер мен экожүйе», негізінен TON төңірегіндегі мәмілелер берді, тағы $292 млн — Premium, $250 млн — жарнама.

Дуровтың ұсталуы (2024–2025)

2024 жылғы 24 тамызда Франция мен БАӘ азаматы Павел Дуров Францияда ұсталды. 28 тамызда оған айып тағылды, оның ішінде заңсыз транзакцияларға, балаларға жасалған жыныстық зорлық материалдарын таратуға, есірткі саудасы мен алаяқтыққа сыбайлас болу, сондай-ақ құқық қорғау органдарымен ынтымақтасудан бас тарту. Дуровты €5 млн кепілге босатып, елден шығуға тыйым салды.

2024 жылғы қыркүйекте Telegram саясатын өзгертті: енді ол ордер немесе басқа заңды сұрау бойынша билікке пайдаланушылардың IP-мекенжайлары мен телефон нөмірлерін береді. Компанияның айтуынша, хабарламалардың өзі үшінші тұлғаларға ашылмайды. 2025 жылғы қарашада француз соты Дуровтың шетелге шығуына қойылған шектеуді алып тастады. Оның сөзінше, 2026 жылғы тамызда тергеу әлі жүріп жатқан.

Telegram және Қазақстан

Қазақстан заңы ірі платформаларды, соның ішінде Telegram, WhatsApp және TikTok-ты елде өкіл ұстауға міндеттейді. 2024 жылғы маусымда Павел Дуров Қазақстанға келіп, Astana Hub-қа барды. Сол жылғы қазанда цифрлық даму министрі Жаслан Мадиев Telegram-мен келісімге қол жеткізілгенін хабарлады: компания өкіл тағайындап, кеңсе ашады, ал министрлік онымен бірге заңсыз контентті тез жою бойынша жұмыс істейді.

2025 жылғы маусымда Telegram Astana Hub технопаркіне қатысушы мәртебесін алды. Мессенджерді ресми дереккөзден қалай орнатып, жалғанына қалай алданбау керегін rizz.kz Телеграмды қауіпсіз жүктеу туралы нұсқаулықта талдады.

Миллиард пайдаланушы және ЖИ (2025)

2025 жылғы наурызда Telegram аудиториясы айына 1 млрд адамнан асты; FT деректері бойынша мессенджерді күн сайын шамамен 500 млн адам қолданады. Ең ірі нарығы — Үндістан. Ақылы жазылушылар саны 2023 жылдың соңындағы 4 млн-нан 15 млн-ға дейін өсті.

2025 жылғы мамырда компания жаңа облигациялар шығарды — FT деректері бойынша $1,7 млрд-қа, ішінара ескі қарызды сатып алу үшін. Сол кезде Дуров Илон Масктың xAI компаниясымен Grok чат-ботын енгізу туралы келісім жариялады, бірақ серіктестік іске аспады. Ақыры Telegram өз ЖИ функцияларын Cocoon құпия есептеу желісінде жұмыс істейтін ашық модельдерге құрды.

FT келтірген есептілікке қарағанда, 2025 жылдың бірінші жартысында түсім шамамен $870 млн болды — бір жыл бұрынғыдан 65% көп. Операциялық пайда $400 млн-ға жуықтады, бірақ Toncoin токендерін қайта бағалау салдарынан компания шамамен $222 млн таза шығын көрсетті. Сонымен қатар Telegram-ның шамамен $500 млн облигациясы Батыс санкцияларына байланысты ресейлік депозитарийде бұғатталған.

Ресейдің қысымы (2025–2026)

2025 жылғы тамызда Ресейде Telegram қоңырауларын шектеді, ал 2026 жылғы 10 ақпанда мессенджерді айтарлықтай баяулатты: Роскомнадзор трафиктің 55%-ға нашарлағанын хабарлады. Дуров билік осылайша адамдарды мемлекеттік Max мессенджеріне айдап отыр деп мәлімдеді. Ақпанда ресейлік мемлекеттік БАҚ Дуровқа терроризмге жәрдемдесу бабы бойынша қылмыстық іс қозғалғанын жазды, ал 2026 жылғы 29 шілдеде ФСБ оны халықаралық іздеуге жариялады. Дуров қудалауды саяси деп санайды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Telegram ірі жаңартуларды шамамен айына бір рет шығарады. Тек 2026 жылы мыналар пайда болды:

• арналардағы посттардың ЖИ-мазмұндамасы (қаңтар) және мәтінді аударып, түзететін ЖИ-редактор (наурыз);
• Android-тың жаңа интерфейсі және сыйлық жасау жүйесі (ақпан);
• басқа сайттарға Telegram арқылы кіру және топ мүшелерінің белгілері (наурыз);
• кез келген чаттан ЖИ-сервистерге қол жеткізу және боттардың бір-бірімен сөйлесуі (мамыр);
• смарт-сағатқа арналған қосымша және топқа жаңа мүшелерді тексеретін ЖИ-әкімшілер (маусым);
• байланысты топтардан, арналардан және боттардан тұратын «Қауымдастықтар» және уақытша хабарламалар (шілде);
• жаңа мүшелерге арналған сәлемдесу және хабарламалардағы интерактивті батырмалар (тамыз).

2026 жылғы наурызда Дуров 2021 жылғы облигациялар толық өтелгенін хабарлады. 2026 жылғы қыркүйекте Telegram Desktop-та бір сілтеме аккаунтты ұрлауға жеткен осалдық жабылды. Салыстыру үшін: WhatsApp мессенджерін 3 млрд адам қолданады.

Дереккөздер: Wikipedia — Telegram (software), Telegram — 2026 жылғы жаңартулар туралы ресми блог, LIGA.net, Financial Times-қа сілтемемен — Telegram-ның 2024 жылғы қаржысы, Yahoo Finance / Cryptonews, FT-ға сілтемемен — 2025 жылдың бірінші жартысы, Euronews — Ресейдегі шектеулер және қылмыстық іс, Euronews — Дуровты іздеуге жариялау, BeInCrypto — француз ісі екі жылдан кейін, Kapital.kz — Telegram-ның Қазақстандағы кеңсесі, Bes.media — Telegram Astana Hub-та