Нұрлан Қоянбаев

Нұрлан Қоянбаев — КВН-нен шыққан әзілкештің «теледидардағы көңілді жігіт» рөлінде қалып қоймай, әзілден бизнес құрғанының сирек мысалы. Алғашқы фильмін түсіру үшін ол пәтерін, өз көлігін және әкесінің көлігін банкке $160 мыңға кепілге қойған. Бірнеше жылдан кейін оның «Бизнес по-казахски в Корее» фильмі Қазақстан прокатында «Кек алушыларды» басып озды. Қоянбаев «Qazaqstan» телеарнасының бас продюсері, Президент телерадиокешенінің креативті директоры, Ұлттық құрылтай мүшесі және партия тең төрағасы болып үлгерді. Қазір ол 47 жаста, әкімнің кеңесшісі — өзі атап өткендей, жалақысыз.

Шыққан тегі және білімі

Қоянбаев 1979 жылғы 19 шілдеде Қызылорда облысының Шиелі кентінде дүниеге келген. 1996 жылы мектепті бітіріп, Алматыға аттанды да, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың тарих факультетіне түсті, оны 2000 жылы тәмамдады.

Кейінгі оқуы жұмыспен қатар жүрді — «байыпты» мамандықпен өзін сақтандырғысы келгендей:

• 2009–2011 — Экономика және құқық академиясы, «Қаржы және несие»;
• 2012–2015 — ҚазҰУ магистратурасы, халықаралық қатынастар.

КВН: ақы төленбеген мектеп

Қоянбаев студент кезінде КВН арқылы танылды. Ол — жылдар бойы жүзге жуық адам өткен «ҚаZақтар» командасының капитаны, олардың арасында Нұртас Адамбай да бар. Оны Қазақстанның ең үздік КВН ойыншысы деп атаған. Алайда Қоянбаевтың өз сөзінше, ойын ақша әкелмеген: «КВН-нен бір тиын да алған жоқпыз». Күн көру үшін команда теледидарда қосымша жұмыс істеп, сырттан тапсырыс алған.

Қоянбаев сахнада сол кездегі президент Нұрсұлтан Назарбаевты алғашқылардың бірі болып бейнелеуге тәуекел етті — күлкілі әрі шектен шықпайтындай әзілдеу керек болды. 2017 жылы ол «ҚаZақтарды» Астанадағы КВН Жазғы кубогына қайта жинады. Адамбай ол ойынға шақырылмады, екі бұрынғы командаластың дауы БАҚ-қа тарады.

Теледидар: «Түнгі студия» (2013–2018)

2000 жылдардың басынан Қоянбаев ойын-сауық бағдарламаларына сценарий жазды. Эфирдегі өз бейнесін ол «Qazaqstan» арнасындағы «Түнгі студия» кешкі шоуы арқылы тапты — бұл америкалық кешкі шоулар үлгісіндегі елдегі алғашқы формат еді: монолог, импровизация, диванда отырған қонақтар. Бағдарламаның шыңы Нұрсұлтан Назарбаев қатысқан эфир болды: президент студияға келіп, жүргізушімен бірге әзілдесті — қазақстандық теледидарда мұндай бұрын болмаған.

2018 жылғы ақпанда Қоянбаев «Түнгі студиядан» кетті, мұны қатты уайымдайтынын жасырмады. 2022 жылы бес жылдық үзілістен кейін шоу қайта оралды — бұл жолы «Жібек жолы» арнасында.

«Бизнес по-казахски»: кепілдегі пәтерден туған франшиза (2016–2023)

Алғашқы толықметражды «Бизнес по-казахски» фильмі 2016 жылы шықты: Қоянбаев оның режиссері, сценаристі, продюсері әрі басты рөлдің орындаушысы болды. Бюджеті шамамен $250 мың, ал авторының айтуынша, қарыз бен салықты өтегеннен кейін ол әрең шығынсыз шықты. Есесіне формула пайда болды: қазақ отбасы, бизнес-авантюра және бөтен елмен бетпе-бет келу.

Одан әрі франшиза әлемді аралады:

• «Бизнес по-казахски» (2016) — шамамен 300 млн ₸;
• «…в Америке» (2017) — шамамен 580 млн ₸, түсірілімнің бір бөлігі Лос-Анджелесте өтті;
• «…в Африке» (2018) — шамамен 770 млн ₸;
• «…в Корее» (2019 жылғы желтоқсан) — 45 күнде 1,14 млрд ₸, бұл Қазақстандағы «Кек алушылар: Финал» (1,103 млрд ₸) көрсеткішінен көп;
• «…в Турции» (2021) — 1,19 млрд ₸;
• «…в Индии» (2022) — 1,28 млрд ₸;
• «…в Бразилии» (2023) — шамамен 1 млрд ₸.

Бұдан бөлек Қоянбаев «Таиландтағы демалыс» (2018) фильмін продюсерлеп, онда ойнады, «My Love is Aisulu» жобасын шығарды. Өндірістің тірегі — 2009 жылдан жұмыс істеп келе жатқан «Казтелепродукт» продакшн-орталығы: команданың 70–80%-ы фильмнен фильмге көшіп жүреді. Қоянбаев Forbes-қа адамдарды таратып жібермеу үшін жылына 3–4 фильм түсіруді жоспарлайтынын ашық айтқан.

Формуласының құпиясын ол жасырмайды: көпшілік көрермен, әр қазақстандыққа таныс тұрмыстық жағдайлар және батыс комедиясының қарқыны. Сыншылар тыжырынады, касса — жоқ. Өзі былай жауап береді: «Кинода сау бәсеке бар, еңбектің нақты рейтингі бар» — көрермен билетке ақша төлемейтін теледидардан айырмашылығы осы.

Ақша

Қоянбаевтың ресми бағаланған байлығы жоқ — долларлық миллионерлер тізіміне енбейді. Есесіне ол Forbes Kazakhstan-ның «шоу-бизнес және спорт жұлдыздары» рейтингіне үнемі ілікті: 2017 жылы 4-орын, 2018 жылы 10-орын, 2020 жылы 8-орын. Forbes оның 2016 жылғы табысын «Казтелепродукттың» салық аударымдары бойынша 500 млн ₸-дан сәл асады деп бағалаған.

Кино экономикасын ол өзі былай түсіндірген: кассаның шамамен жартысын кинотеатрлар алады, 7%-ы дистрибьюторға кетеді, продюсерге салықтан кейін шамамен 37% қалады. Яғни прокаттағы миллиард қалтадағы миллиард емес.

Медиаменеджер және саясат (2017–2025)

2017 жылғы ақпанда Қоянбаев басты мемлекеттік арна — «Қазақстан» РТРК-ның бас продюсері болды. 2022 жылғы сәуірде Президент телерадиокешеніне креативті директор болып ауысты.

Қатар саясат та басталды:

• 2022 жылғы 14 маусым — Президент жанындағы Ұлттық құрылтай мүшесі;
• 2022 жылғы желтоқсан — Respublica партиясының тең төрағаларының бірі; 2023 жылғы Мәжіліс сайлауында партия тізімінде болды, бірақ мандат алмады;
• 2024 жылғы 1 шілде — Түркістан облысының әкімі Дархан Сатыбалдының креативті индустрия жөніндегі штаттан тыс кеңесшісі;
• 2025 жылғы 1 наурыз — ротация кезінде Ұлттық құрылтай құрамынан шықты.

Қоянбаев төңірегіндегі даулар

Түркістан әкімдігіне тағайындалуы әлеуметтік желіні дүрліктірді: кейбір журналистер оны «сайқымазақ», «клоун» деп атады. Қоянбаев өткір жауап берді: ол сайқымазақ емес, қазақ, әзіл мен продакшнда 25 жыл жұмыс істеп келеді және неге ақталуы керек екенін түсінбейді. Rolls-Royce аясында түскен фотосы отқа май құйды — қолтаңбасында кеңесші ретінде тегін жұмыс істейтінін, лауазым бюджеттен қаржыландырылмайтынын жазды.

Одан ертерек, 2017 жылы, Азамат Мұсағалиев көрінген роликке байланысты дау шықты. Сонда Қоянбаев «Адам баласы қателеседі» деумен шектелді.

Жеке өмірі

Қоянбаев әйелі Әйгеріммен 2004 жылы танысып, 2008 жылы үйленді. Тығыз кесте мен жұрт назарында жүргенде жұбайын басты тірегі деп атайды. 2022 жылғы маусымда ерлі-зайыптылардың ұлы дүниеге келді — Қоянбаев бұл қуанышты Instagram-да «Қазақ еліне + 1 батыр!» деп жариялады.

Марапаттары

• «Шапағат» медалі (2021).

Қазір (2026 жылғы қазан)

Қоянбаев Түркістан облысы әкімінің штаттан тыс кеңесшісі болып қала береді. Бразилиялық бөлімнен (2023) кейін «Бизнес по-казахски» франшизасының жаңа бөлімі шыққан жоқ. 2026 жылғы ақпанда ол ауруханада жатқанын хабарлады — диагнозын айтпай, «денсаулық — басты байлық» деген ойын бөлісті. Шілдеде 47 жасқа толды. 2026 жылғы тамыздағы Құрылтай сайлауында Respublica партиясының тізімінде оның есімі болған жоқ.

Дереккөздер: Wikipedia — өмірбаяны, Wikipedia — «Бизнес по-казахски» франшизасы, Forbes Kazakhstan — «Победитель „Мстителей“», Forbes Kazakhstan — Арманжан Байтасовқа сұхбат, Forbes Kazakhstan — шоу-бизнес жұлдыздарының рейтингі, Kapital — «Бизнес по-казахски в Корее» кассасы, Kapital — әкім кеңесшісі болып тағайындалуы, Inbusiness — сыншыларға жауабы, Informburo — «ҚаZақтар» және Адамбай, Nur.kz — Respublica және Мәжіліс, Zakon.kz — ауруханадан үндеуі, Kapital — 2026 жылғы Құрылтай сайлауының тізімдері