Онлайн-несие алдында қарыз алушыны сауалнамамен тексереді
Жеті сұрақ алаяқтардың сөзіне еріп қарыз алғалы отырғандарды анықтауы тиіс, ал жауаптар күдік тудырса, банк мәмілені тоқтата тұруы немесе бас тартуы мүмкін.
Фото: Валерия Змейкова / Kapital.kz
1 қазаннан бастап Қазақстандағы банктер мен микроқаржы ұйымдары кепілсіз тұтынушылық несие немесе микрокредитті онлайн бермес бұрын қарыз алушыдан сауалнама алуға міндетті. Бұл талапты Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) 2026 жылғы 15 мамырдағы қаулыларымен енгізді. Мақсат — адам алаяқтардың нұсқауымен рәсімдеп, бірден бөгде адамдарға аударатын қарыздарды тоқтату.
Сауалнама тек онлайн-өтінімдерге қатысты. Егер жауаптарда алаяқтық немесе бөгде ықпал белгілері байқалса, кредитор қосымша тексеру жүргізіп, клиентке тәуекелдер туралы ескертуге, содан кейін шарт жасау, рәсімдеуді тоқтата тұру немесе бас тарту туралы шешім қабылдауға міндетті.
Не сұрайды
Сұрақтар телефон алаяқтары жиі қолданатын сценарийлерге құрылған:
- несие алуды адам өзі шешті ме, әлде оған біреу ұсынды ма;
- оған банк, полиция немесе арнаулы қызмет қызметкеріміз деп таныстырған адамдар қоңырау шалды ма;
- өтінімді өзі толтырып отыр ма, әлде біреудің өтінішімен бе;
- ақша не үшін керек және оны «қауіпсіз шотқа» аударғалы отырған жоқ па;
- шарттарды — соманы, мерзімді, мөлшерлемені және төлем кестесін түсіне ме;
- оны біреу асықтырып отыр ма және несиені банктен немесе туыстарынан жасыруға кеңес берді ме.
Салқындау кезеңіне қосылған тағы бір сүзгі
Сауалнама онлайн-қарыздар жолындағы кезекті тосқауыл болды. 2025 жылғы 30 қыркүйектен бастап елде салқындау кезеңі жұмыс істейді: 150–255 АЕК аралығындағы кепілсіз банк несиелері бойынша ақша кемінде 8 сағаттан кейін, ал 255 АЕК-тен асатын несиелер мен 75 АЕК-тен асатын микрокредиттер бойынша 24 сағаттан кейін түседі. Осы уақыт ішінде қарыз алушы ойынан қайтса, шарт күшін жояды. Салқындау кезеңі бөлімшеде рәсімделген несиелерге, тауарлық несиелерге және қайта қаржыландыруға қолданылмайды. Бұған қоса, онлайн-қарыздар үшін биометриялық сәйкестендіру талап етіледі.
Реттеуші қорғағысы келген нарық өте ауқымды: 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша тұтынушылық несиелер портфелі 17,4 трлн теңгеге жетті, әрі ең байқалатын өсім кепілсіз қарыздарда.
Қарыз алушы үшін бұл нені білдіреді
Қосымша арқылы несие рәсімдеу енді сәл ұзағырақ болады: биометрия мен үзіліске қысқа сауалнама қосылады. Шынын айтқан жөн: «маған банктен қоңырау шалып, несие алуды сұрады» деген жауап — кредитор қосымша тексерумен жауап беруге міндетті дәл сол белгі. Тез арада қарыз рәсімдеп, ақшаны «қорғалған шотқа» аударуды сұраған кез келген қоңырау — алаяқтық, ал жаңа сауалнама дәл осы сценарийге негізделген.
Дереккөздер: Kapital.kz — онлайн-несие алдындағы сауалнама, Finratings.kz — сауалнама сұрақтары және ҚНРДА қаулылары, Kapital.kz — онлайн-қарыздарға арналған салқындау кезеңі
