Райан Дал

Райан Дал Node.js-ті жазды. Бұл бағдарлама JavaScript-ті браузерден серверлерге шығарып, оны интернеттің басты тілдерінің біріне айналдырды. Тоғыз жылдан кейін ол сахнаға шығып, Node.js-те нені дұрыс істемегенін бір-бірлеп айтып берді. Сол қателерді түзету үшін Deno-ны құрды, оған $26 млн инвестиция тартты және JavaScript сөзі үшін Oracle-мен дауға түсті. 2026 жылғы қазанда оның бүкіл командасы Cloudflare-ге көшеді. Deno осы жылдар бойы дәл осы компаниямен бәсекелесіп келген.

Сан-Диегодағы балалық шақ

Дал 1981 жылы Сан-Диегода туған. Анасы жергілікті колледжде математикадан сабақ берген және компьютерге ерте қызыққан. Ұлы алты жасқа толғанда үйде Apple IIc пайда болды, онымен бірге BASIC туралы кітап та келді. Райан мектептің жоғары сыныбында-ақ gnap деген бағдарлама жазды — Linux-қа арналған Napster көшірмесі.

Тастап кеткен математика

Мектептен кейін Дал муниципалдық колледжге түсті, кейін Сан-Диегодағы Калифорния университетіне ауысып, математика оқыды. Одан әрі Рочестер университетінің аспирантурасы мен алгебралық топология болды. Алғашында бұл ғылым оған әдемі көрінді, бірақ уақыт өте келе нақты өмірден тым алыс екенін түсінді. Үш жылдан соң Дал бағдарламадан кетті: ол өмір бойы математик болғысы келмеді.

Ол Оңтүстік Америкаға бір жаққа ғана билет алып, сонда бір жылдай қаражатсыз дерлік өмір сүрді. Бағдарламашы ретіндегі жолы да сол жерде басталды: жергілікті танысымен бірге Ruby on Rails-та сайттар жасады, солардың бірі — сноуборд жабдықтарын сататын интернет-дүкен. Ruby оған ойды анық жазуға мүмкіндік бергені үшін ұнады.

Германия және Node.js-тің тууы (2008–2009)

Оңтүстік Америкадан кейін Дал неміс қызының соңынан Германияға көшті: қыз университетке оралуы керек еді. Ол Ruby конференцияларына барып, Rack кітапханасының авторы Кристиан Нойкирхенмен танысты. Тапсырыспен де жұмыс істеді — Engine Yard үшін Nginx веб-серверіне модульдер жазды.

Идея осы екі әлемнен туды. Rack-та «сұрау — жауап» деген қарапайым интерфейс болды, ал Nginx артық ағынсыз мыңдаған байланысты ұстап тұратын бұғаттамайтын енгізу-шығаруды қолданды. 2008 жылы Google жылдам V8 қозғалтқышы бар Chrome браузерін шығарды. Дал JavaScript-тің бұл іске дәл келетінін түсінді: тіл бір ағынды, ал веб-әзірлеушілер бұғаттамайтын код жазуға онсыз да үйреніп қалған.

Прототипті ол Кёльндегі бір кофеханада жарты жылдай жазды. Node.js-тің алғашқы нұсқасын Дал 2009 жылғы 27 мамырда шығарды, ал қарашада жобаны Берлиндегі JSConf EU конференциясында көрсетті. Залда 150-дей адам отырды. Осы баяндамадан кейін Node.js туралы бүкіл сала айта бастады.

Joyent және жобадан кету (2009–2012)

Далды Joyent бұлттық компаниясы жұмысқа алды, ол Сан-Францискоға көшті. Joyent Node.js-тің іскерлік жағын, оның ішінде авторлық құқықтар мен тауар белгісіне өтінімді өз мойнына алды. Дал өзегі шағын болып қалғанын, ал қалғанын қауымдастық модульдер арқылы құрғанын қалады.

Ең ауыр міндет Windows-қа көшіру болды. Бес адам оған бір жылдай уақыт жұмсап, негізгі кітапхананы қайта жазды. Node.js әлі күнге дейін жұмыс істейтін libuv осылай пайда болды.

2012 жылғы қаңтарда Дал жоба басшылығынан кететінін айтып, оны npm пакет менеджерін жасаған Айзек Шлютерге тапсырды. Өзі Joyent қызметкері болып қалып, сырттан кеңес берді. Кейін ол үш себепті атады: жобаның басты мақсаттары орындалды, Go тілі оны Node.js серверлер үшін соңғы шешім емес екеніне сендірді, ал әр сөзіне қадалған назар шаршатты. «Сөзімді өте мұқият таңдауға тура келді», — деп еске алды ол.

Нью-Йорк және Google Brain (2012–2018)

Дал Нью-Йоркке көшіп, бірнеше жыл түрлі жобаларды байқап көрді: әлеуметтік желі, C++ үшін құрастыру жүйесі, HTML мен JavaScript-ке арналған бумалағыш. Өз сөзімен айтқанда, бірде-бірі сәтті шықпады.

Кейін ол ширатпалы нейрожелілер туралы оқып, машиналық оқытуға қызықты және TensorFlow-пен бірге іске қосылған Google Brain резидентурасына түсті. Маунтин-Вьюде бір жыл өткізіп, суреттерді түрлендірумен айналысты: ақ-қара фотоларды бояды, ажыратымдылықты арттырды. 2017 жылы Дал Node.js үшін TensorFlow байламдарымен жұмыс істеп, Google-ға libuv әзірлеушілерінің бірі Берт Белдерді шақырды. Кейін Белдер оның Deno-дағы серіктесі болды.

«Өкінетін 10 нәрсе» және Deno (2018–2020)

2018 жылғы маусымда Дал Берлиндегі JSConf EU сахнасына қайта шықты — бір кезде Node.js-ті көрсеткен сахнаға. Бұл жолы ол өз жобасының қателерін талдады: әлсіз қорғаныс, тәуелділіктермен шатасқан жұмыс және 2009 жылы қабылданған басқа да шешімдер. Оның сөзінше, Node.js «әлдеқайда жақсы болуы мүмкін еді». Баяндама соңында ол Deno-ны көрсетті. Бұл — сол V8 қозғалтқышына негізделген JavaScript пен TypeScript-ке арналған жаңа орта.

Deno — Node.js-тің форкі емес, Rust-та жазылған жаңа жоба. Басты айырмасы — әдепкі қауіпсіздік: пайдаланушы --allow-net сияқты жалаушамен рұқсат бермейінше бағдарлама дискіні оқи алмайды, желіге шыға алмайды. TypeScript бірден жұмыс істейді. 1.0 нұсқасы 2020 жылғы 13 мамырда шықты.

Deno компаниясы және инвесторлар ақшасы (2021–2022)

2021 жылғы 29 наурызда Дал мен Белдер Deno компаниясын құрғанын және $4,9 млн бастапқы раунд тартқанын хабарлады. Ақшаны Four Rivers Ventures, Гильермо Раухтың Rauch Capital қоры, Long Journey Ventures, Mozilla және Shasta Ventures берді. Дал мақсатты былай айтты: JavaScript-ті браузерден тыс жерде дамыту.

Сол 2021 жылы Cloudflare Deno сайты мен модульдер тізілімін қателесіп бұғаттап тастады, команда инфрақұрылымды көшіруге мәжбүр болды. 2022 жылғы маусымда Deno Sequoia бастаған A раундында $21 млн тартты, барлығы $26 млн жинады. Ол кезде компанияда 17 адам жұмыс істеді. Ақша Deno Deploy-ға жұмсалды — әлемнің 33 өңіріндегі бұлттық хостинг. Дал басты бәсекелес ретінде Cloudflare Workers-ті ашық атады.

JavaScript сөзі үшін Oracle-мен дау (2024–2025)

JavaScript тауар белгісі Oracle-ға тиесілі: ол компанияға 2009 жылы Sun Microsystems-пен бірге өтті. 2024 жылғы 16 қыркүйекте Дал атауды босатуды талап еткен ашық хат жариялады, ал 22 қарашада Deno АҚШ-тың Патенттер және тауар белгілері басқармасына белгіні жою туралы өтініш берді. Дәлелі үшеу: JavaScript тілдің жалпы атауына айналды, Oracle белгіні саудада көптен бері қолданбайды, ал 2019 жылы белгіні ұзартқанда компания Oracle-ға қатысы жоқ Node.js жобасының скриншотын тіркеген.

2025 жылғы көктемге қарай хатқа 18 мыңнан астам адам қол қойды. 2025 жылғы 18 маусымда апелляциялық кеңес алаяқтық туралы тармақты қабылдамады, бірақ іс қалған екі негіз бойынша жалғасты. 2025 жылғы қыркүйекте тараптар дәлел жинау кезеңіне өтті.

Deno 2 және Cloudflare-ге жол (2024–2026)

2024 жылғы 9 қазанда Deno 2 шықты. Басты өзгеріс — Node.js пен npm-мен үйлесімділік: Deno package.json мен node_modules бар дайын жобаларды іске қоса алатын болды. Онымен бірге JSR пакет тізілімі де өсті. Компания дерегінше, Deno-ны жүздеген мың әзірлеуші пайдаланады.

2026 жылғы тамызда команда Celld ашық жобасын шығарды. Ол Cloudflare Workers пен Durable Objects үлгісін өз серверлеріңде іске қосуға мүмкіндік береді. Ал 2026 жылғы 9 қазанда Дал Deno-ның бүкіл командасы Cloudflare-ге көшетінін жариялады. Deno Deploy жарты жылдан кейін жабылады, рантайм тағы бір жыл түзетулер алады, кейін оның тағдырын қауымдастық шешеді — код MIT лицензиясымен ашық күйінде қалады. «Оның әрі қарай қалай өмір сүретінін қауымдастық шешеді», — деді Дал.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Cloudflare-де Дал Белдермен бірге Celld-ті workerd ашық қозғалтқышымен біріктіреді. Мақсат — Workers-ті өз серверлеріңде оңай іске қосу. JSR тізілімі Cloudflare инфрақұрылымында жұмысын жалғастырады. Ал Дал өз қателерін түзету үшін ойлап тапқан көп нәрсе — кіріктірілген TypeScript, рұқсаттар жүйесі, веб-стандарттар — қазір Node.js-тің өзінде жұмыс істеп тұр.

Дереккөздер: Wikipedia — Райан Далдың өмірбаяны, Sequoia Capital — Дал мен Deno тарихы, Mapping The Journey — Далдың өмірі және Node.js-тен кетуі туралы сұхбат, Deno — 1.0 нұсқасының шығуы, Deno — компанияның құрылуы және бастапқы раунд, TechCrunch — $21 млн A раунды, Deno — Deno 2-нің шығуы, The New Stack — Oracle тауар белгісіне қарсы өтініш, Deno — Oracle-мен істің барысы, Deno — Cloudflare-ге көшу, The New Stack — Cloudflare мәмілесінің егжей-тегжейі