Пьер Огюст Ренуар

Кедей тігіншінің баласы фарфор кеселерге өрнек салудан бастады, ал өмірінің соңын Көгілдір жағалаудағы өз үйінде өткізді. Сол жерде артрит мертіктірген саусақтарына қылқаламды басқалар ұстатып беріп отырды. Пьер Огюст Ренуар — импрессионизмнің негізін қалаушылардың бірі, «Мулен де ла Галеттегі би кеші» мен «Ескекшілердің таңғы асы» картиналарының авторы. 2026 жылдың күзінде оның есімі қайта жаңалықтарға шықты: Кань-сюр-Мердегі соңғы үйі — қазір мұражай — тоналып, төрт картина ұрланды.

Шыққан тегі: Лимождық тігіншінің баласы

Ренуар 1841 жылы 25 ақпанда Лиможда дүниеге келді. Әкесі Леонар табысы шағын тігінші еді. 1844 жылы отбасы Парижге көшіп, Луврдың жанындағы Аржантей көшесіне қоныстанды.

Баланың алғашқы дарыны — дауысы болды. Онымен Сен-Рош шіркеуінің хорын басқарған Шарль Гуно айналысты. Бірақ отбасында ақша жетпеді: 13 жасында Пьер Огюст музыка сабағын да, мектепті де тастауға мәжбүр болды.

Фарфор, желпуіштер және миссионерлерге арналған перделер (1854–1861)

Жасөспірім Ренуар фарфор фабрикасына шәкірт болып кіріп, ыдыстарға өрнек салды. 1858 жылы фабрика механикалық басуға көшті де, бұл кәсіп керек болмай қалды. Ол қылқаламмен істелетін кез келген жұмысқа кірісті: шетелдегі миссионерлерге перде бояды, желпуіш әшекейледі. Қатар Бейнелеу өнері мектебіне түсуге дайындалды.

Глейр шеберханасы және достар (1862–1870)

1862 жылы Ренуар сол кездегі әйгілі суретші Шарль Глейрден оқи бастады. Осы жерде ол он жылдан кейін бірге кескіндемені өзгертетін адамдармен — Альфред Сислей, Фредерик Базиль және Клод Монемен танысты.

1864 жылы ол Францияның басты ресми көрмесі — Париж салонына алғаш қатысты. Нағыз табыс 1868 жылы «Қолшатырлы Лиза» (1867) картинасымен келді. Оған суретшінің сүйіктісі Лиза Трео бейнеленген. 1869 жылы Ренуар Монемен бірге Сена жағасында этюд жазып, ашық түстермен жұмыс істей бастады. Кейін импрессионизм деп аталатын мәнер осылай туды.

Коммуна және импрессионистердің алғашқы көрмелері (1871–1877)

1871 жылы, Париж коммунасы кезінде, Ренуарды Сенаға лақтыра жаздады: коммунарлар оны тыңшы деп ойлады. Оны коммунар Рауль Риго танып қалып, аман алып қалды.

1874 жылғы сәуірде Ренуар Моне, Сислей, Писсарро және басқалармен бірге импрессионистердің алғашқы көрмесіне қатысып, алты картина көрсетті. Сыншылар оның жұмыстарын салыстырмалы түрде жылы қабылдады. 1876 жылғы екінші көрмеге негізінен портреттер, 1877 жылғы үшінші көрмеге әр алуан жұмыстар қойды.

Осы жылдардың басты картинасы — «Мулен де ла Галеттегі би кеші» (1876): Монмартрдағы ашық аспан астындағы жексенбілік би, қалың жұрт, жапырақ арасынан түскен жарық.

Сәнді портретші (1878–1881)

Импрессионистердің төртінші және бесінші көрмелеріне Ренуар қатыспай, Салонға қайта оралды. 1870 жылдардың соңына қарай «Мадам Шарпантье балаларымен» (1878) картинасы оны табысты әрі сәнді портретшіге айналдырды. 1879 жылы ол өзінің басты меценаты болған Поль Берармен танысты.

1880–1881 жылдары Ренуар «Ескекшілердің таңғы асы» картинасын жазды. Онда Сена бойындағы мейрамхананың балконында отырған достар бейнеленген: суретші Гюстав Кайботт, актрисалар Эллен Андре мен Жанна Самари, банкир әрі баспагер Шарль Эфрусси, ақын Жюль Лафорг және суретшінің болашақ әйелі Алина Шариго итімен. 1923 жылы картинаны америкалық коллекционер Дункан Филлипс сатып алып, оны «әлемдегі ең ұлы картиналардың бірі» деп атады. Қазір ол Вашингтондағы Филлипс коллекциясында тұр.

Саяхаттар және импрессионизммен қоштасу (1881–1890)

1881 жылы Ренуар Алжирге, одан кейін Веласкесті көру үшін Мадридке, сосын Италияға — Флоренциядағы Тициан мен Римдегі Рафаэльге барды. 1882 жылы 15 қаңтарда Палермода Рихард Вагнермен кездесіп, оның портретін шамамен 35 минутта салды. Сол жылы пневмониямен ауырып, өкпесі мүлдем әлсіреді. Алты апта Алжирде емделді. 1883 жылы Гернси аралында алты апта болды.

Италия оның мәнерін өзгертті. Ренуар импрессионизмде «қолынан келгеннің бәрін істегенін» мойындады. 1880 жылдардың ортасынан бастап ол айқын контурмен, қатаңырақ әрі графикалық түрде жаза бастады. Бұл кезеңді «энгрлік» немесе «құрғақ» кезең деп атайды. Оның басты нәтижесі — «Үлкен шомылушылар» (1884–1887). 1890 жылдан кейін суретші қайтадан жұқа бояу қабаттарына оралды, ал жалаңаш тән оның басты тақырыптарының біріне айналды.

Отбасы

1890 жылы Ренуар Алина Шаригоға үйленді. Ол одан жиырма жастай кіші тігінші еді және «Ескекшілердің таңғы асына» суретке түскен. Үйленген кезде олардың ұлы Пьер бес жаста болатын. Ерлі-зайыптылардың үш ұлы болды:

• Пьер Ренуар (1885–1952) — театр және кино актері;
• Жан Ренуар (1894–1979) — белгілі кинорежиссер;
• Клод Ренуар (1901–1969) — керамист-суретші.

Суретшінің немересі, Пьердің ұлы Клод Ренуар (1913–1993) да кинода істеді. Алина 1915 жылы қайтыс болды.

Артрит және Кань-сюр-Мер (1892–1919)

Шамамен 1892 жылы Ренуар ревматоидты артритпен ауыра бастады. 1907 жылы жылы климат іздеп, Канн мен Ниццаның арасындағы Кань-сюр-Мердегі «Ле Коллет» иелігіне көшті. Ауру қолының саусақтарын қисайтып, оң иығын құрсаулап тастады. Қылқаламды әлі ұстай алатын, бірақ оны қолына көмекші салып беретін. Үлкен кенептер үшін суретшінің алдында айналдырылатын білікті жылжымалы кенеп қолданылды.

Ол жұмысын тоқтатпады. 1919 жылы өзінің нұсқауымен балшықтан мүсін жасаған жас мүсінші Ришар Гиномен бірге мүсіндер жасады. Сол жылы Луврға барып, өз картиналарының ескі шеберлердің туындыларымен қатар ілулі тұрғанын көрді. Ренуар 1919 жылы 3 желтоқсанда Кань-сюр-Мерде 78 жасында қайтыс болды.

Мұрасы және бағасы

• Ренуар бірнеше мың картина салды. Ең ірі жинақ — 181 жұмыс — Филадельфиядағы Барнс қорында сақтаулы.
• Оның жұмыстарының бес томдық каталог-резонесін Bernheim-Jeune баспасы 1983–2014 жылдары шығарды.
• 1990 жылы 17 мамырда «Мулен де ла Галеттегі би кешінің» шағын нұсқасы Нью-Йорктегі Sotheby’s саудасында $78,1 млн-ға сатылды.

Қазір (2026 жылғы қазан)

Кань-сюр-Мердегі үй 1960 жылдан бері Ренуар мұражайы ретінде жұмыс істейді. 2026 жылы 8 қыркүйекте таң сәріде ұрылар қоршауды кесіп, терезені сындырды да, электр арамен төрт картинаны кесіп алды. Полициядан қашқанда екеуін бақшаға тастап кетті. Ал «Мадам Колонна Романоның портреті» (1910) мен «Құдық басындағы қыз» (1886) әлі табылған жоқ. Қазанда полиция іс бойынша кемінде бес адамды ұстады — толығырақ Ренуар картиналарының ұрлығы туралы жаңалығымызда.

Дереккөздер: Wikipedia — Pierre-Auguste Renoir, Britannica — Ренуардың өмірбаяны, Лондон Ұлттық галереясы — суретші туралы, The Phillips Collection — «Ескекшілердің таңғы асы», Euronews — Ренуар мұражайындағы ұрлық