Адамды пәтерден қалай шығаруға болады: тіркеуден шығарудың барлық жолы

Егер тұрғын үйдің меншік иесі болсаңыз, Қазақстанда адамды пәтердегі тіркеуден өзіңіз және оның келісімінсіз шығара аласыз: eGov.kz порталы, eGov Mobile қосымшасы, банк қосымшасы (Kaspi, Halyk, BCC, Freedom) немесе ХҚКО арқылы. Қызмет тегін, жауап әдетте 30 минут ішінде келеді. Сот меншік иесін емес, мысалы, тұрғын үйді пайдалану құқығы бар бұрынғы отбасы мүшесін шығарғысы келгенде немесе ортақ меншік иелері келісе алмағанда ғана керек.

Адамды тіркеуден қашан шығарады

• Меншік иесінің өтініші бойынша. Иесі өз үйінде тіркелген кез келген адамды — тұрақты не уақытша тіркеуде тұрғанын — өзі шығарады. Тұрғынның келісімі де, оған хабарлау да қажет емес.
• Жаңа мекенжайға тіркелгенде автоматты түрде. Бөлек шығудың енді қажеті жоқ: адам жаңа жерде есепке тұрған сәтте ескі тіркеуі жойылады. Кету мекенжай парағы 2019 жылы-ақ алынып тасталды.
• Уақытша тіркеу мерзімі біткенде. Ол бір айдан бір жылға дейін ресімделеді, мерзімі өткен соң өзінен-өзі тоқтайды.
• Шетелге тұрақты тұруға кеткенде. Тіркеу кетуді ресімдеген кезде алынады.
• Қайтыс болғаннан кейін. Қайтыс болғандар туралы мәлімет ІІМ жүйесіне автоматты түрде түседі, оларды қолмен есептен шығарудың қажеті жоқ.
• Соттың шешімі бойынша — тұрғын үйді пайдалану құқығынан айырылғаны туралы.

Алдымен үйіңізде кім тіркелгенін тексеріңіз

Тіркелгендер тізімін eGov.kz жеке кабинетінен көруге болады: «Мүлік» бөлімі → «Тіркелген адамдар тізімін көрсету». eGov Mobile қосымшасында жол мынадай: «Профиль» → «Жылжымайтын мүлік» → «Тұрғындар туралы мәліметтер». Сол жерден кімнің тұрақты, кімнің уақытша тіркеуде тұрғаны да көрінеді. Оны жылына бір рет ашып қараған пайдалы: ешкімді тіркемегендердің өзінде «артық» тұрғындар табылып жатады.

Адамды пәтерден қалай шығаруға болады: үш жол

eGov.kz немесе eGov Mobile арқылы

1. eGov.kz сайтына ЭЦҚ арқылы немесе eGov Mobile-дағы QR-кодпен кіріңіз.
2. Іздеуден «Тіркеуден шығару» (тұрғылықты жері бойынша тіркеуден шығару) қызметін табыңыз.
3. Мекенжайды растаңыз. Қосымшада жылжымайтын мүлікті өңір, мекенжайдың тіркеу коды (МТК) немесе кадастрлық нөмір бойынша іздейді.
4. Шығарылатын адамдарды белгілеңіз.
5. Өтінімге ЭЦҚ-мен қол қойыңыз (қосымшада — Face ID немесе Touch ID).
6. Нәтиже жеке кабинетке немесе өтініштер тарихына келеді.

Пәтердің бірнеше меншік иесі болса, өтінім әрқайсысы оған өз жеке кабинетінде қол қойғаннан кейін ғана қаралады.

Банк қосымшасы арқылы

Kaspi, Halyk, BCC, Freedom және басқа банктер бұл мемлекеттік қызметті өз қосымшаларына енгізген. Kaspi.kz-те жол мынадай: «Мемлекеттік қызметтер» → «Тіркеуден шығару». Мекенжайды таңдайсыз, тұрғындарды белгілейсіз, растайсыз — нәтиже туралы хабарлама «Хабарламалар» бөліміне әдетте 30 минут ішінде келеді.

ХҚКО-да

ЭЦҚ мен eGov-ты пайдаланбасаңыз, қолыңызда сот шешімі болса немесе жағдай күрделі болып, құжаттарды қызметкер тексергенін қаласаңыз, ХҚКО-ға өзіңіз барғаныңыз дұрыс.

1. Тек меншік иесі ғана жүгіне алады — тұрғын үй орналасқан ауданның ХҚКО-сына. Меншік иелері бірнешеу болса, бәрі келеді.
2. Жеке куәлігіңізді, пәтердің техникалық паспортының көшірмесін және шығарылатын адамның ЖСН-ін алыңыз.
3. Есептен шығарылатын тұрғындардың аты-жөні көрсетілген еркін нысандағы өтініш жазыңыз.
4. Тіркеуден шығарылғаны туралы хабарламаны күтіңіз.

Қандай құжаттар керек

Жағдай	Не қажет
Меншік иесі тұрғынды шығарады	Онлайн — тек ЭЦҚ немесе eGov Mobile/банк арқылы кіру. ХҚКО-да — жеке куәлік, техпаспорт көшірмесі, өтініш, шығарылатын адамның ЖСН-і. Үлестік меншікте — барлық меншік иелерінің растауы
Адам жаңа мекенжайға тіркеледі	Ештеңе: ескі тіркеу автоматты түрде алынады
Соттың шешімі бойынша	Меншік иесінің жеке куәлігі және тұрғын үйді пайдалану құқығынан айыру туралы заңды күшіне енген сот шешімі
Уақытша тіркеу мерзімі бітті	Ештеңе: тіркеу өзінен-өзі тоқтайды
Шетелге тұрақты тұруға кету	Төлқұжат немесе жеке куәлік; тіркеу кетуді ресімдеген кезде алынады

Сотсыз болмайтын жағдайлар

• Ортақ меншік иелері қарсы. Тұрғын үйдің бірнеше иесі болса, біреуді шығару үшін бәрінің келісімі керек. Бір иесі екіншісін шығара алмайды. Келісім болмаса, мәселені сот шешеді.
• Меншік иесі өзін-өзі шығарғысы келеді. Бұлай болмайды: иесі басқа мекенжайға тіркелгенде немесе шетелге тұрақты тұруға кеткенде ғана есептен шығады.
• Балалар. Кәмелетке толмағандар әдетте ата-анасымен бірге тіркеледі. Даулы жағдайларды — мысалы, ажырасудан кейін — қорғаншылық органдарының қатысуымен сот шешеді, онда баланың мүддесі бірінші орында тұрады.
• Адам меншік құқығын немесе пайдалану құқығын даулайды. Бұл жағдайда меншік иесі тұрғын үйді пайдалану құқығынан айыру туралы талап арыз береді де, сот шешімімен ХҚКО-ға барады.

Іс сотқа жетсе, тұрғын үй дауларымен айналысатын заңгерге жүгінген жөн: мұнда талап арыздың қалай жазылғаны көп нәрсені шешеді.

Пәтердегі «өлі жандар» неге сіздің басыңызға бәле

Тіркелген, бірақ сізде тұрмайтын адамдар базадағы жай жол емес:

• оларға тіркелгендер санымен есептелетін коммуналдық төлемдер есептелуі мүмкін;
• мұндай тұрғын бір іс тындырып қойса, полиция сұрақпен меншік иесіне келеді;
• іс жүзінде сізде тұрмайтын адамдарды тіркегені үшін меншік иесіне ӘҚБтК-нің 493-бабы бойынша 10-нан 20 АЕК-ке дейін, яғни 2026 жылы 43 250-ден 86 500 ₸-ге дейін айыппұл салынады (АЕК — 4 325 ₸). Тек 2024 жылы осы бап бойынша 6 мыңға жуық адам жазаланған;
• пәтерді сатқанда сатып алушы онда ешкім тіркелмеуін талап етуге құқылы. Сатушы жаңа мекенжайға тіркелуі керек: бір айдан ұзақ тіркеусіз тұрғаны үшін — 7 АЕК (30 275 ₸), бір жыл ішінде қайталанса — 13 АЕК (56 225 ₸).

Тұрғын үй сатып немесе сатып алып жатсаңыз, шартқа барлық тұрғынды тіркеуден шығару мерзімін жазыңыз және аванспен емес, кепілпулмен сақтаныңыз.

Не өзгерді: бір адамға 15 «шаршы»

Ірі қалалар бір мекенжайда ондаған адам тіркелген «резеңке» пәтерлермен күресе бастады. Астана мәслихаты 2025 жылғы желтоқсанда бір тіркелген адамға 15 шаршы метр пайдалы алаң нормасын жақтап дауыс берді, 2026 жылғы қыркүйекте осындай норманы Алматы мәслихаты қолдады. Шектеу меншік иесінің жұбайына, балаларына және жақын туыстарына, сондай-ақ қамқорлығындағы адамдарға қолданылмайды. Пәтеріңізде бөгде адамдар көп тіркелген болса, бұл да тәртіп орнатуға тағы бір себеп.

Қысқаша

Меншік иесі тұрғынды өзі шығарады — eGov немесе банк арқылы онлайн, жарты сағатта, тегін әрі шығарылатын адамның келісімінсіз. Ортақ меншік иелері өтінімді әрқайсысы өз кабинетінде растайды. Сот иелер келісе алмағанда немесе тұрғын үйді пайдалану құқығы дауланғанда ғана керек. Тіркелгендер тізімін кем дегенде жылына бір рет тексеріп тұрыңыз: өз алаңыңыздағы бөгде адамдар үшін айыппұлды сізге салады.

Дереккөздер: Tengrinews — тұрғынды тіркеуден қалай тексеріп, шығаруға болады, Krisha.kz — тұрғындарды келісімінсіз шығаруға бола ма, Informburo — тіркеуден автоматты түрде шығару, Digital Business — ӘҚБтК 492 және 493-баптары бойынша айыппұлдар, Tengrinews — жалған тіркеу үшін жазалар, Tengrinews — Астанадағы тіркеу лимиті, Zakon.kz — Алматыдағы тіркеу лимиті