Винченцо Монтелла

Винченцо Монтелла — итальян футболындағы ең танымал гол тойлауының иесі: қолын жайып, ұшақ болып жүгіреді, лақап аты да содан — Aeroplanino. Бойы аласа шабуылшы «Ромамен» скудетто алды және әлі күнге дейін Рим дербиінің рекордын ұстап тұр: бір матчта «Лациоға» төрт гол. Бапкер ретінде «Миланда», «Севильяда» және «Фиорентинада» жұмыс істеді, ал 2023 жылы Түркия құрамасын басқарды. Онымен түріктер Еуро-2024-тің ширек финалына жетіп, 2002 жылдан бері алғаш рет әлем чемпионатына шықты. 2026 жылы 9 қазанда Ұлттар лигасындағы қатарынан төрт жеңілістен кейін федерация оны босатты.

Балалық шағы және алғашқы қадамдар

Монтелла 1974 жылы 18 маусымда Неаполь маңындағы Помильяно-д’Арко қаласында туып, көршілес Кастелло-ди-Чистернада өсті. Әкесі Alfasud автозауытында істеді, анасы үй шаруасымен айналысты. 13 жасында баланы «Эмполи» скауттары байқап, 1986 жылы ол Тосканаға, клуб академиясына аттанды.

«Эмполидің» негізгі құрамында 1990–1995 жылдары ойнап, 51 матчта 27 гол соқты. Бойы небәрі 172 см, бірақ жылдамдығы мен голды сезінуі бәрін өтеді.

«Ұшақ»: «Дженоа» мен «Сампдория» (1995–1999)

Серпіліс «Дженоада» болды. 1995/96 маусымында Монтелла 34 матчта 21 гол соғып, Ағылшын-итальян кубогын жеңді. Қолын жайып тойлау дәстүрі де сол жерде туып, оған Aeroplanino — «Кішкентай ұшақ» деген лақап ат берді.

Кейін ол сол қаладағы қарсылас «Сампдорияға» ауысты. Үш маусымда 83 матчта 54 гол. Осы нәтиже 1999 жылы «Романы» оны сатып алуға көндірді.

«Рома» және скудетто (1999–2009)

Римде Монтелла он жыл өткізді: А сериясында 192 матч, 83 гол. Ең бастысы — 2000/01 маусымы. «Рома» тарихындағы үшінші скудеттоны, кейін 2001 жылғы Италия Суперкубогын алды. Рим комментаторы Карло Дзампа оны кейде Top Gun деп атайтын.

2002 жылы 10 наурызда Монтелла «Лациоға» төрт гол соғып, «Рома» дербиді 5:1 есебімен ұтты. Рим дербиінде мұны әлі ешкім қайталаған жоқ. Оның А сериясындағы тағы бір рекорды — қатарынан төрт матчта дубль, Этторе Пуричеллимен тең.

2003 және 2005 жылдары Италия кубогының финалдарында ойнады. 2006/07 маусымында жалға «Фулхэмге» барып (10 матчта 3 гол), 2007/08 маусымында «Сампдорияға» оралды. Соңғы матчын 2009 жылы 16 мамырда ойнап, 2 шілдеде мансабын аяқтағанын жариялады. 2013 жылы «Романың» Даңқ залына енді.

Италия құрамасы

Монтелла Италия құрамасында 20 матч ойнап, 3 гол соқты (1999–2005). Еуро-2000-да құрамамен финалға жетті, онда итальяндықтар қосымша уақытта Францияға жеңілді. 2002 жылғы әлем чемпионатында 1/8 финалда қосымша уақытта Оңтүстік Кореяға 1:2 есебімен ұтылған құрамда болды.

Алаңнан тыс та көзге түсті: «Volesse il cielo!» (2002) фильміне түсіп, FIFA 2000 ойынының итальяндық мұқабасында шықты.

Бапкер: «Ромадан» «Фиорентинаға» дейін (2009–2015)

Мансабын аяқтаған соң Монтелла «Ромада» қалып, жастардан бастады: 2010 жылы оның командасы алғашқы Viareggio Junior Cup турнирін жеңді. 2011 жылдың ақпанында негізгі құрамды уақытша басқарып, 36 жасында сол маусымдағы А сериясының ең жас бапкері атанды.

«Катаниядағы» маусым (2011/12) оған 2012 жылғы наурызда А сериясы айының үздік бапкері атағын әкелді. Одан кейін «Фиорентинада» үш маусым өтті — клубтық мансабындағы ең тұрақты кезең:

• А сериясында қатарынан үш рет төртінші орын (2012/13, 2013/14, 2014/15);
• 2014 жылғы Италия кубогының финалы — «Наполиге» 1:3 жеңіліс;
• 2014/15 маусымындағы Еуропа лигасының жартылай финалы.

2013 жылы Энцо Беарзот атындағы ұлттық сыйлықты алды.

«Милан», «Севилья» және құлдырау (2015–2019)

«Сампдорияда» жарты маусым өткізген соң Монтелла 2016 жылдың жазында «Миланды» басқарды. Сол 2016 жылы онымен Италия Суперкубогын жеңіп, «Ювентусты» пенальтимен ұтты. Бұл оның бапкерлік мансабындағы жалғыз ірі трофей. 2017 жылдың қарашасында ол босатылды.

«Севильяда» төрт ай ғана істеді, бірақ көп нәрсеге үлгерді: команданы Чемпиондар лигасының ширек финалына және 2018 жылғы Испания кубогының финалына шығарды. Финалда «Севилья» «Барселонаға» 0:5 есебімен жеңілді. 2018 жылдың сәуірінде отставкаға жіберілді.

2019 жылы «Фиорентинаға» оралуы сол жылдың желтоқсанында аяқталды. Сол жылы ол А сериясында сары қағаз алған алғашқы бапкер болды.

Түркия: «Адана Демирспор» және құрама (2021–2026)

Монтелла мансабын Түркияда қайта бастады. 2021 жылдың қыркүйегінде «Адана Демирспорды» қабылдап, 2022/23 маусымында клубты төртінші орынға шығарды. Команда тарихында алғаш рет еурокубокқа жолдама алды.

2023 жылы 21 қыркүйекте ол Түркия құрамасының бас бапкері болып тағайындалды. Алғашқы екі жылда құрама тек өсті:

• Еуро-2024 — ширек финал, Нидерландыға 1:2 есебімен жеңіліс;
• 2025 жылғы наурыз — Венгрияны екі матч қорытындысымен 6:1 ұтып, Ұлттар лигасының А лигасына көтерілу;
• 2026 жылғы 31 наурыз — плей-офф финалында Косовоны 1:0 ұтып, 2002 жылдан бері алғаш рет әлем чемпионатына шығу.

Әлем чемпионатының өзі сәтсіз өтті. Түркия Австралия мен Парагвайға жеңіліп, АҚШ-ты 3:2 есебімен ұтты да, үш ұпаймен D тобында соңғы орынды иеленді. Сол кезде федерация президенті бапкерді ашық қолдап, отставканы жоққа шығарды.

Бірақ Ұлттар лигасының жаңа маусымы төрт жеңіліспен басталды: үйде Францияға 0:1, Бельгияда 0:3, Бурсада Италияға 1:4 және Болоньяда 1:3. Қыркүйек-қазан терезесінде Монтеллада капитан Хакан Чалханоглу, Кенан Йылдыз және Арда Гүлер болмады. 2026 жылы 9 қазанда федерация бір сөйлеммен оның босатылғанын жариялады: Монтелла «ұлттық құрамамен жұмысын жалғастырмайды».

Жеке өмірі

Бірінші әйелімен Монтелла Эмполиде танысқан, олардың ұлы бар. 2003 жылы ерлі-зайыптылар ажырасты. 2010 жылы 15 тамызда ол екінші рет үйленді, екінші некеден екі баласы бар.

Марапаттары

• Ойыншы ретінде: Италия чемпионы (2000/01), Италия Суперкубогының (2001) және Ағылшын-итальян кубогының (1996) иегері, Еуро-2000 күміс жүлдегері, «Рома» Даңқ залының мүшесі (2013).
• Бапкер ретінде: «Миланмен» Италия Суперкубогының иегері (2016), Viareggio Junior Cup жеңімпазы (2010), Энцо Беарзот сыйлығы (2013).

Қазір (2026 жылғы қазан)

Монтелла 52 жаста, қазір жұмыссыз. Федерация мұрагерін әлі атаған жоқ, ал топтағы соңғы екі матчты — 12 қарашада Бельгиямен және 15 қарашада Францияда — Түркия онсыз өткізеді. Wikipedia есебі бойынша Монтелланың бапкерлік мансабында 468 матч бар: 215 жеңіс, 106 тең ойын және 147 жеңіліс.

Дереккөздер: Wikipedia (EN) — ойыншы және бапкер мансабы, Wikipedia (IT) — балалық шағы, рекордтары, марапаттары және отбасы, Football Italia — Түркия құрамасынан босатылуы, Vesti.kz — Түркияның Ұлттар лигасындағы нәтижелері