Джон ван ‘т Схип

Джон ван ‘т Схип — 1988 жылғы Еуропа чемпионы, Йохан Кройф мектебінің түлегі әрі төрт құрлықта жаттықтырушы болып үлгерген маман. 2026 жылдың тамызында ол Қазақстан құрамасын басқарды, ал екі айдан соң сынның ортасында қалды: Ұлттар лигасының үш турынан кейін команданың бір ғана ұпайы бар, топта соңғы орында. Бұл голландық кім, федерация неге дәл соны таңдады және оның өмірбаяны не айтады — толық досьеде.

Шығу тегі және отбасы

Ван ‘т Схип 1963 жылы 30 желтоқсанда Канадада — Британ Колумбиясы провинциясындағы Форт-Сент-Джон қалашығында дүниеге келген. Отбасы сонда және Пауэлл-Риверде тұрып, 1972 жылдың сәуірінде, Джон сегіз жасқа толғанда, Нидерландқа оралған.

Нидерландта бала Амстелвендегі NFC әуесқой клубында ойнай бастады, ал 12 жасында «Аякс» академиясына ауысты. Әрі қарай бәрі оқулықтағыдай жүрді: жасөспірімдер командалары, жастар құрамасы (ол 1983 жылғы жастар арасындағы әлем чемпионатында ойнады) және негізгі құрамдағы дебют.

Ойыншы мансабы: «Аякс» (1981–1992)

Ван ‘т Схип «Аяксның» бас командасында алғаш рет 1981 жылы 6 желтоқсанда — 17 жасында, «Харлеммен» жеңіспен аяқталған ойында (4:1) алаңға шықты. Айыппұл алаңына дәл аспалы пас бере алатын, жиекпен жылдам өтуді ұнататын оң қанат шабуылшысы Еуропаның ең мықты командаларының бірінде тез орнықты. Клубта оны «Қызғалдақ» деп атап кеткен.

Клуб деректері бойынша, 11 маусымда ол «Аякс» сапында барлық турнирде 348 матч өткізіп, 33 гол соқты. Осы кезеңдегі жүлделер:

• Нидерландтың төрт дүркін чемпионы — 1982, 1983, 1985, 1990;
• Нидерланд кубогы үш рет — 1983, 1986, 1987;
• 1987 жылғы Кубок иегерлерінің кубогы;
• 1992 жылғы УЕФА кубогы.

Италия: «Дженоа» (1992–1996)

УЕФА кубогын жеңіп алғаннан кейін 28 жастағы қанат ойыншысы Италияға — «Дженоаға» аттанды. Төрт маусымда ол чемпионатта 107 матч ойнап, 11 гол соқты, ал 1996 жылы клубпен бірге Ағылшын-итальян кубогын жеңіп алды. Генуя жанкүйерлері оны жақсы көріп кетті, ал ойыншының өзі итальян тілін үйренді — қазір ол ана тілі нидерланд тілінен бөлек, ағылшын, испан және итальян тілдерінде еркін сөйлейді. «Дженоадан» кейін ван ‘т Схип мансабын аяқтады: клубтық деңгейде оның есебінде чемпионаттарда 380 матч пен 40 гол бар.

Нидерланд құрамасы (1986–1995)

Ұлттық құрама сапында ван ‘т Схип 41 матч өткізіп, екі гол соқты. Дебюті 1986 жылдың сәуірінде (Шотландиямен), соңғы ойыны 1995 жылдың маусымында — Беларусьпен Еуро-1996 іріктеуінде болды. Голдарын ол 1986 жылдың мамырында жолдастық кездесуде ГФР құрамасына және Еуро-1988 іріктеуінде Кипрге (8:0) соқты.

Халықаралық мансабындағы басты сұрақ — ол 1988 жылғы Еуропа чемпиондарының құрамында болды ма? Болды: ван ‘т Схип ГФР-дағы турнирдің өтінімінде болып, 1988 жылы 12 маусымда КСРО-мен өткен топтағы алғашқы ойынға негізгі құраммен шықты, сол ойында голландтар 0:1 есебімен жеңілді. Әрі қарай бас бапкер Ринус Михелс басқа ойыншыларға сенім артып, сол КСРО-мен финалда ван ‘т Схип ойнаған жоқ. Солай бола тұрса да, Еуро-1988 алтын медалі оған заңды түрде тиесілі.

Бұдан бөлек, ол 1990 жылы Италиядағы әлем чемпионатына (екі рет алаңға шықты) және Нидерланд жартылай финалға дейін жеткен Еуро-1992-ге барды.

Бапкерлік мектеп: «Аякс» және ван Бастен (1997–2009)

Ван ‘т Схип жаттықтырушылық жұмысын 1997 жылы «Аякс» академиясында бастады. 2001–2002 жылдары ересектер деңгейіндегі алғашқы дербес жұмысы — «Твенте» болды: 40 матч, 13 жеңіс, 12 тең ойын, 15 жеңіліс. Содан кейін ол Амстердамға оралып, «Аяксның» резервтік командасымен жұмыс істеді.

2004 жылдың тамызында «Аякстағы» бұрынғы серіктесі Марко ван Бастен Нидерланд құрамасын басқарып, ван ‘т Схипті көмекшілікке шақырды. Олар бірге команданы 2006 жылғы әлем чемпионаты мен Еуро-2008 арқылы алып өтті. Кейін екеуі «Аяксқа» ауысты (2008/09 маусымы). 2009 жылдың мамырында ван Бастен отставкаға кеткенде, ван ‘т Схип маусымның соңына дейін бас бапкердің міндетін атқарушы болды.

Австралия және Мексика (2009–2017)

«Мельбурн Харт»

2009 жылы ван ‘т Схип 2010/11 маусымында A-League-те дебют жасаған жаңа австралиялық «Мельбурн Харт» клубының тұңғыш бас бапкері болды. Екінші маусымда-ақ команда алғаш рет плей-оффқа шықты. 2012 жылдың ақпанында ол жеке және кәсіби себептермен кететінін жариялады — отбасы Нидерландқа қайтып бара жатқан еді.

«Гвадалахара»

2012 жылдың жазында Йохан Кройфтың ұсынысымен ван ‘т Схип мексикалық «Гвадалахараны» («Чивас») басқарды. Мексикадағы тәжірибе қысқа болды: 23 матч, 8 жеңіс, 6 тең ойын, 9 жеңіліс, ал 2013 жылдың қаңтарында, Клаусура турнирі басталмай жатып, оны қызметінен босатты.

Мельбурнға оралу

2013 жылдың тамызында ван ‘т Схип «Мельбурн Хартқа» қайта оралды. 2014 жылы клуб City Football Group бақылауына өтіп, «Мельбурн Сити» деп атала бастады. Бұл кезеңнің ең жарқын сәті — Австралия кубогы (FFA Cup) болды: 2016 жылы 30 қарашада «Сити» финалда «Сиднейді» 1:0 есебімен ұтты, голды Тим Кэхилл соқты. Бұл ван ‘т Схиптің бас бапкер ретіндегі алғашқы ірі жүлдесі. 2017 жылдың қаңтарында ол аурудан айықпас халге жеткен әкесіне қарау үшін отставкаға кетті. Мельбурндағы екінші кезеңнің қорытындысы — 96 матч, 43 жеңіс.

Ван ‘т Схип дәл Мельбурнда 2026 жылы Қазақстан футбол федерациясының бас хатшысы болған Скотт Маннмен танысқан. Қазақстандық БАҚ бұл байланысты қазіргі тағайындаудың бір түсіндірмесі ретінде атайды.

ПЕК Зволле (2017–2018)

2017 жылдың жазында ван ‘т Схип Эредивизиге қайта оралып, ПЕК Зволле командасын басқарды. Бір жарым маусым — 57 матч, 21 жеңіс, 11 тең ойын, 25 жеңіліс — және 2018 жылдың желтоқсанында кетуі. Мұнда айтарлықтай табыс болған жоқ.

Грекия құрамасы (2019–2021)

2019 жылдың шілдесінде ван ‘т Схип Ұлттар лигасының C лигасында ойнайтын, құлдырау кезеңін бастан кешіп жүрген Грекия құрамасын қабылдады. Ол жасартуға бет алып, тіпті тәжірибелі Сократис Папастатопулос пен Костас Маноласты шақыруды тоқтатты. Жаңарған Грекия шабуылшыл ойынға көшіп, Еуро-2020 іріктеуінің соңғы үш матчында жеңіске жетті, бірақ турнирге жолдама ала алмады.

2020/21 Ұлттар лигасында гректер топтық кезеңді жеңіліссіз өтіп, бар болғаны бір гол жіберді, алайда шешуші үй ойынында Словениямен 0:0 тең түсіп, C лигасында қалып қойды. ӘЧ-2022 іріктеуінде Грекия топта Испания мен Швециядан кейін үшінші болып (10 ұпай), сайыстан шығып қалды. 2021 жылдың қарашасында ван ‘т Схип отставкаға кетті. Қорытынды — 26 матч: 11 жеңіс, 9 тең ойын, 6 жеңіліс. Бұл, бәлкім, Қазақстан үшін оның мансабындағы ең көп нәрсе аңғартатын кезең: ойын жақсы ұйымдастырылған, бірақ нәтижеде серпіліс жоқ.

Қайтадан «Аякс» (2023–2024)

2023 жылы 30 қазанда маусымды сәтсіз бастаған «Аякс» ван ‘т Схипті маусымның соңына дейін бас бапкердің міндетін атқарушы етіп тағайындады. «Келісім жасалғанына өте қуаныштымын, бәрі бір кездері басталған клубта жұмысқа тезірек кіріскім келеді», — деген еді ол сонда. Келісімшарт 2025 жылғы 30 маусымға дейін жасалды: 2024 жылдың шілдесінен бастап техникалық дирекциядағы қызметке ауысу көзделген.

Ол команданы тұрақтандырды, бірақ одан әрі аса алмады. «Аякс» бесінші орынмен аяқтады (56 ұпай), Конференциялар лигасының 1/8 финалына дейін жетті, Нидерланд кубогынан екінші раундта шығып қалды, ал 2024 жылы 7 сәуірде «Фейеноордқа» 0:6 есебімен ұтылды — маусымның басты матчындағы масқара жеңіліс. Қорытынды — 34 матч, 16 жеңіс, 11 тең ойын, 7 жеңіліс.

Армения (2025): сәтсіздік

2025 жылы 17 ақпанда ван ‘т Схип Армения құрамасының бас бапкері болды. Бұл жұмыс сәтсіз аяқталды: төрт матч, бірде-бір жеңіс жоқ — бір тең ойын және үш жеңіліс, оның ішінде Грузия мен Косоводан ауыр жеңілістер. 2025 жылы 6 тамызда келісімшарт екі тараптың келісімімен бұзылды. Vesti.kz голландықтың Арменияда енгізуге тырысқан жоғары прессингке негізделген шабуылшыл моделі көп гол жіберуге әкелгенін атап өтті.

Қазақстан құрамасы (2026 жылдың тамызынан бері)

Қалай тағайындалды

2026 жылы 22 маусымда құрамадан Талғат Байсуфинов кетті. ҚФФ оның шешімін «өкінішпен» қабылдап, нәтижелерін атап өтті: ӘЧ-2026 іріктеуінде Бельгиямен үйдегі тең ойын және ФИФА рейтингіндегі өсу. Кету себептері ресми түрде айтылған жоқ.

2026 жылы 7 тамызда федерация ван ‘т Схиппен келісімге келгенін жариялады. Жарғыға сәйкес тағайындауды ҚФФ атқару комитеті бекітуі тиіс еді, содан кейін бапкермен келісімшарт жасалды. Vesti.kz мәліметінше, келісім жыл соңына дейін жасалған, яғни іс жүзінде Ұлттар лигасының күзгі бөлігіне ғана. Қазақстандық БАҚ есебі бойынша, голландық тәуелсіздік жылдарындағы құраманың 23-бас бапкері болды.

Штаб толығымен қазақстандық мамандардан жасақталды:

• Нұрбол Жұмасқалиев — көмекші бапкер, құраманың бұрынғы ойыншысы (59 матч, 7 гол), 2026 жылы «Тобыл» мен «Ертісті» жаттықтырған;
• Елдос Ахметов — көмекші бапкер, құраманың бұрынғы қорғаушысы, Черчесов, Әлиев және Байсуфинов штабтарында жұмыс істеген;
• Юрий Новиков — қақпашылар бапкері, құраманың бұрынғы капитаны және 2003 жылғы Қазақстанның үздік футболшысы;
• Вадим Боровский — дене дайындығы жөніндегі бапкер;
• Тимур Құсайынов — талдаушы.

Жұртшылық пікірі екіұшты болды. Vesti.kz бұл таңдауды ымыраға негізделген және тәуекелі жоғары деп бағалады: қысқа келісімшарт, штабта бапкердің өз «командасынан» адамдардың болмауы және жуырдағы армян сәтсіздігі. Sports.kz жазғандай, әлеуметтік желілерде ашық кекесін пікірлер де айтылды, дегенмен сәттілік тілегендер де аз болмады.

Алғашқы матчтар

Бастапқыда ван ‘т Схип уақыттың аз екенін мойындаған: «Біз енді ғана бірге жұмыс істеп, бір-бірімізге үйреніп жатырмыз, сондықтан футболшылар толығымен жаттығуға шоғырлануы керек». Қазақстан C лигасының 3-тобына Словакия, Молдова және Фарер аралдарымен бірге түсті — топ жеңімпазы B лигасына көтеріледі.

• 26 қыркүйек, Фарер аралдары — Қазақстан, 1:1. Үй иелері 15-минутта алға шықты, есепті қорғаушы Темірлан Ерлан теңестірді. «Фарерде қонақта бір ұпай алу — жақсы бастама», — деп бағалады бапкер.
• 29 қыркүйек, Словакия — Қазақстан, 2:1. Кошицеде Рамазан Кәрімов Лео Зауэрдің голына жауап берді, бірақ 82-минутта словактарға жеңісті Давид Ганцко әкелді.
• 2 қазан, Қазақстан — Молдова, 1:2. «Астана Арена» стадионында 20 119 көрерменнің көз алдында молдовалықтар екі гол соқты — Клещенко (45+1) мен Попеску (50), Нұралы Әліп 64-минутта бір голды қайтарды.

Молдовадан жеңілу ең ауыр соққы болды: ФИФА рейтингінде Қазақстан (111-орын) қарсыласынан (159-орын) әлдеқайда жоғары, сондықтан Vesti.kz бұл нәтижені сенсация деп атады. Толығырақ — Қазақстан үйінде Молдоваға ұтылды деген материалымызда. Ван ‘т Схиптің өзі ашық сөйледі: «Әрине, нәтижеден қатты көңіліміз қалды. Бірінші таймды өте нашар бастадық деп ойлаймын». Ол екі голда да қорғаныстағы қателіктерді және ойын басындағы прессингтің жеткіліксіз болғанын мойындады.

Стилі: Кройф мектебі

Ван ‘т Схип — голландық шабуылшыл мектептің берік жақтаушысы. Оның командалары допты иеленуге, жоғарыдан прессинг жасауға және қорғаныс сызығын жоғары ұстауға ұмтылады. «Аякста» бұл жұмыс істеді, Арменияда — жоқ. Молдовамен ойында Қазақстан ойынды бақылады (допты 59% иелену, 16-ға қарсы 20 соққы, 4-ке қарсы 11 бұрыштама), бірақ қақпаны дәл көздеген соққылар бар болғаны бесеу болды — қарсыласта сегіз. Бүгінгі басты мәселе де осы: команда модельді меңгеріп келеді, бірақ гол соғу шеберлігі мен қорғаныстағы сенімділік әзірге жоқ.

Жетістіктері

Ойыншы ретінде

• 1988 жылғы Еуропа чемпионы (Нидерланд құрамасы).
• «Аякспен» Кубок иегерлерінің кубогы (1987) және УЕФА кубогы (1992).
• Нидерландтың төрт дүркін чемпионы, Нидерланд кубогының үш дүркін иегері.
• Ағылшын-итальян кубогы (1996, «Дженоа»).
• ӘЧ-1990 және Еуро-1992 қатысушысы.

Бапкер ретінде

• «Мельбурн Ситимен» 2016 жылғы Австралия кубогы (FFA Cup).
• «Мельбурн Харттың» тарихындағы A-League плей-оффына алғашқы шығуы.
• ӘЧ-2006 және Еуро-2008-де Нидерланд құрамасы бас бапкерінің көмекшісі.

Мансап сандармен

• Ойыншы ретінде: клубтық чемпионаттарда 380 матч пен 40 гол, құрама сапында 41 матч пен 2 гол.
• Бас бапкер ретінде: Қазақстанға тағайындалғанға дейін 339 матч — 130 жеңіс, 93 тең ойын, 116 жеңіліс (жеңіс үлесі шамамен 38%).
• Ең жоғары жеңіс үлесі: «Аякс» 2023/24 (47%) және «Мельбурн Сити» 2013–2017 (45%).
• Құрамалар: Грекия — 26 матч (11 жеңіс), Армения — жеңіссіз 4 матч, Қазақстан — 3 матч, бір ұпай.

Ақша

ҚФФ-мен келісімшарттың шарттары, соның ішінде жалақы, ресми түрде жарияланған жоқ. Ван ‘т Схиптің табысы мен байлығы туралы сенімді ашық деректер жоқ, сондықтан тексерілмеген сандарды келтірмейміз.

Жеке өмірі

Ван ‘т Схип отбасы туралы аз айтады. Оның енесі — танымал нидерланд әншісі әрі актрисасы Виллеке Альберти екені белгілі. 2017 жылы «Мельбурн Ситиден» кетуі отбасылық жағдайға байланысты болды: бапкер ауыр науқас әкесінің қасында болу үшін үйге оралды.

Қызықты деректер

• Ол Канадада туып, Нидерландқа тек сегіз жасында көшіп келген.
• «Аякс» сапында 17 жасында дебют жасап, клубта 11 маусым өткізген.
• Еуро-1988-де ол бір ғана матч ойнады — КСРО-ға қарсы, голландтар кейін финалда сол командадан кек алды.
• «Гвадалахараға» оны Йохан Кройфтың өзі ұсынған.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Үш турдан кейін Қазақстан C лигасының 3-тобын бір ұпаймен түйіндеп тұр. Алдыңғы орындарда — Словакия (екі матчта 6 ұпай), Молдова (4 ұпай) және Фарер аралдары (екі матчта 2 ұпай). 6 қазанда «Астана Аренада» құрама Фарер аралдарын қабылдайды. Команда кем дегенде екінші орын үшін күресуді көздесе, бұл ойында жеңіске жетпеуге болмайды. Қараша айында — Кишинёвтегі қонақтағы ойын және Словакиямен үй кездесуі.

Қолда бар деректерге қарағанда, ван ‘т Схиптің келісімшарты жыл соңына дейін жасалған, сондықтан күзгі матчтар — іс жүзінде оның сынақ мерзімі. Ойыншы ретінде ол ең жоғары деңгейде жеңіске жеткен, бірақ бапкерлік өмірбаяны біркелкі емес: Австралия кубогы, Грекиядағы адал, бірақ нәтижесіз жұмыс, дағдарыстағы «Аякс» және Армениядағы сәтсіздік. Алдағы екі апта қазақстандық тараудың осы сценарийлердің қайсысына жақын екенін көрсетеді.

Дереккөздер: Wikipedia — John van ‘t Schip, Wikipedia (de) — John van ’t Schip, Ajax — ван ‘т Схиптің өмірбаяны, Ajax — 2023 жылғы тағайындау, Wikipedia — Еуро-1988 финалы, Wikipedia — 2016 жылғы Австралия кубогының финалы, Wikipedia — Грекия құрамасы, Wikipedia — ӘЧ-2022 іріктеуі, B тобы, Wikipedia — «Аяксның» 2023/24 маусымы, Kursiv — ҚФФ ван ‘т Схипті таныстырды, Vesti.kz — Байсуфиновтың кетуі, Vesti.kz — тағайындаудың тәуекелдері, Vesti.kz — құрама штабы, Vesti.kz — Молдовамен матч, Sports.kz — тағайындауға реакция, Bes.media — ҚФФ келісім туралы, Bes.media — Скотт Маннмен байланыс, Bes.media — бапкермен сұхбат, Hronika.kz — тағайындау, Lada.kz — құраманың 23-бапкері, ҚФФ — Фарер аралдарымен матч, ҚФФ — Словакиямен матч, ҚФФ — Молдовамен матч, ҚФФ — Молдовадан кейінгі бапкер пікірі, Zakon.kz — Ұлттар лигасының күнтізбесі, UEFA — Қазақстанның Ұлттар лигасындағы матчтары