Джеффри Арчер

Джеффри Арчер алғашқы романын 1974 жылы қарапайым себеппен жаза бастады: оған банкроттық қаупі төнді. Бес жылдан кейін ол «Каин мен Авельді» шығарды. Бұл кітап 34 миллионға жуық дана болып сатылды, ал оның барлық кітаптарының таралымы 300 миллионнан асты. Сонымен қатар ол 29 жасында депутат, Консервативтік партия төрағасының орынбасары, лорд және тұтқын болып үлгерді — оны жалған куәлік бергені үшін соттады. Арчер 2026 жылы 5 қазанда, соңғы романы шығардан бір күн бұрын, 86 жасында қайтыс болды.

Шыққан тегі мен отбасы

Джеффри Говард Арчер 1940 жылы 15 сәуірде Лондонда туды. Екі аптасында отбасы Сомерсет графтығындағы Уэстон-сьюпер-Мэрге көшті. Кейін осы курорттық қаланың атауы оның лорд титулына енеді.

Әкесі Уильямның өмірі роман жазуға татитын: ол екі әйел алған, алаяқ әрі әккі адам болған, өзін әскери наградалардың иегері етіп көрсеткен. Ұлының сюжеттік бұрылыстарға құмарлығы отбасынан келгендей.

Мектеп, Оксфорд және спорт

1951 жылы Арчер 11-plus емтиханын тапсырып, Сомерсеттегі Wellington School мектебінде оқуға стипендия алды. Кейін Оксфордтың Брейзноуз колледжіне түсіп, білім беру саласында диплом алды.

Оксфордта оның басты құмарлығы спорт болды. Арчер қысқа қашықтыққа жүгірді, жеңіл атлетикадан университеттің «көк» белгісін алды және университеттің атлетика клубын басқарды. 1966 жылы Ұлыбритания атынан жүгіріп, 100 ярдты 9,6 секундта бағындырды.

Саясат және қарыз (1967–1974)

Саясаттағы жолы ерте басталды. 1967–1970 жылдары Арчер консерваторлар атынан Үлкен Лондон кеңесінің мүшесі болды. 1969 жылдың желтоқсанында, 29 жасында, Линкольнширдегі Лаут округі бойынша Қауымдар палатасына қосымша сайлауда жеңді. Парламентте ол егде адамдарға тегін телелицензия беруді жақтады, музейге ақылы кіруге қарсы шықты.

1974 жылы бәрі күл-талқан болды. Арчер Aquablast компаниясының инвестициялық схемасына ақша салды, схема күйреді де, ол £427 727 қарыз болып қалды. Парламенттен кетуге тура келді.

Банкроттықтың орнына роман (1974–1979)

1974 жылдың күзінде банкрот болып жарияланбас үшін Арчер кітап жазуға отырды. Осылай «Бір пенни артық емес, бір пенни кем емес» романы туды. Кітап 1976 жылы шықты, одан кейін 1977 жылы «Президентке айтамыз ба?» жарық көрді.

1979 жылы «Каин мен Авель» шықты. 34 миллионға жуық сатылған дана оны әлемдегі ең көп сатылған романдардың біріне айналдырды. Тек Ұлыбританияның өзінде жұмсақ мұқабалы нұсқасы 3,5 миллионнан астам дана болып тарады. Сол жылы Арчерлер Кембридж маңындағы Грантчестерден Ескі викарий үйін сатып алды.

Басты кітаптары

• «Бір пенни артық емес, бір пенни кем емес» (1976) — қарызын өтеу үшін жазылған алғашқы роман;
• «Каин мен Авель» (1979) — басты бестселлер, 34 миллионға жуық дана;
• «Теңдер ішіндегі бірінші» — Granada телесериал түсірген роман;
• «Ар ісі» (1986), «Қарға ұшқандай» (1992), «Ұрылар арасындағы ар» (1993), «Он бірінші өсиет» (1998) — бестселлерлер тізімінде 24 апта тұрды;
• «Клифтондар шежіресі» (2011–2016) — Арчер 70 жасында бастаған жеті роман;
• Уильям Уорвик туралы цикл (2019–2025) — сегіз криминалдық триллер;
• Adam and Eve (2026) — автор қайтыс болғаннан кейінгі күні шыққан соңғы роман.

Арчердің 19 романы бестселлерлер тізімін бастаған, әңгімелер жинағының төртеуі де бірінші орынға шыққан. Кітаптары ондаған тілге аударылды. Ол театрға да жазды: «Ақылға қонымды күмәннен тыс» пьесасы Вест-Эндте 600-ден астам рет қойылды.

Саясатқа оралу және жанжал (1985–1987)

Кітаптан түскен ақша Арчерді саясатқа қайтарды. 1985 жылғы қыркүйекте Маргарет Тэтчер оны Консервативтік партия төрағасының орынбасары етіп тағайындады. Бір жылдан кейін, 1986 жылдың күзінде, News of the World таблоиды оны жезөкше Моника Коглан есімімен байланыстырды. Арчер қызметінен кетуге мәжбүр болды.

Ол The Star газетін жала жапқаны үшін сотқа берді де, 1987 жылғы шілдеде £500 мың өндіріп алды. Ол кезде бұл толық жеңіс болып көрінді.

Лорд Арчер (1992–1999)

1992 жылы Арчер Уэстон-сьюпер-Мэрлік барон Арчер титулымен өмірлік пэр атанып, Лордтар палатасына кірді. Ол қайырымдылықпен көп айналысты: 1991 жылы Британ Қызыл Кресімен бірге күрдтерге көмек науқанын үйлестірді, науқан £50 миллионнан астам қаржы жинады. Кейін 600-ден астам қайырымдылық аукционын жүргізіп, £45 миллионнан астам ақша жинады.

1990 жылдардың соңында Арчер Лондон мэрі қызметіне консерваторлардан кандидат болып келе жатты. 1999 жылғы қарашада оның 1987 жылғы сотта ант беріп тұрып өтірік айтқанына дәлел табылды. Келесі күні ол кандидатурасын қайтарып алды, ал партия оны бес жылға шығарып тастады.

Сот және түрме (2001–2003)

2000 жылғы қыркүйекте Арчерге жалған куәлік беру және сот төрелігіне кедергі келтіру бойынша айып тағылды: The Star-ға қарсы процесте ол алиби ойдан құрастырғаны анықталды. 2001 жылы 19 шілдеде сот оны кінәлі деп танып, судья Поттс төрт жылға кесті.

Жазасын ол Белмарш түрмесінде бастады, кейін Уэйленд, North Sea Camp және басқа мекемелерге ауыстырылды. Түрмеде де жазуын тоқтатқан жоқ: «Түрме күнделігінің» үш томы шықты. 2002 жылғы қазанда ол The Star-ға £500 мың өтемақыны және тағы £1,3 миллион сот шығыны мен пайызын қайтарды. 2003 жылы 21 шілдеде мерзімінің жартысын өтеп, бостандыққа шықты.

Жеке өмірі

1966 жылғы шілдеде Арчер Оксфордтағы Әулие Анна колледжінде химия оқыған Мэри Уиденге үйленді. Мэри Арчер кейін дама атағын алып, 2015 жылы Science Museum Group-ты басқарды. Неке күйеуінің барлық жанжалына төтеп берді. Ерлі-зайыптылардың екі ұлы бар — театр продюсері Уильям (1972) мен қаржыгер Джеймс (1974), сондай-ақ бес немересі бар. Отбасы Лондон, Кембридж және Мальорка арасында тұрды.

Соңғы жылдары (2011–2026)

70 жасында Арчер Клифтондар туралы жеті томдық дастанды бастады, одан кейін Уильям Уорвик туралы сегіз томдық цикл жазды. 2022 жылы кітаптарын экранға шығару үшін The Jeffrey Archer Company компаниясын құрды. 2024 жылы 4 шілдеде Лордтар палатасынан кетті. 2025 жылы ол «Каин мен Авельден» де маңызды болуы мүмкін соңғы романын жазып жатқанын айтты.

Арчер 2026 жылы 5 қазанда үйінде қайтыс болды. HarperCollins баспасының айтуынша, «кенеттен әрі тыныш». Баспа басшысы Кейт Элтон оның редакторы болуды мансабындағы ең үлкен мәртебелердің бірі деп атады. Консерваторлар көшбасшысы Кеми Баденок сол күні таңертең одан «тамаша хат» алғанын айтты. Adam and Eve романы автор қайтыс болғаннан кейінгі күні, 6 қазанда шықты.

Дереккөздер: Wikipedia — Jeffrey Archer, Джеффри Арчердің ресми сайты — өмірбаяны, Euronews — Джеффри Арчердің қайтыс болуы туралы