METRO

METRO — бизнеске арналған әлемдегі ең ірі көтерме саудагерлердің бірі: 1960-жылдардан бері азық-түлік пен тауарды қарапайым сатып алушыларға емес, мейрамханаларға, қонақүйлерге, кафелер мен шағын дүкендерге сатып келе жатқан неміс компаниясы. Қазақстанға желі 2009 жылы халықаралық көтерме саудагерлердің ішінде бірінші болып келді, Астанадан Өскеменге дейін алты үлкен сауда орталығын салды — ал 2026 жылғы 2 қазанда кететінін жариялады: 2027 жылғы 31 наурызға қарай барлық дүкендер мен жеткізу қызметі жабылып, 650-ге жуық адам жұмыссыз қалады. METRO қалай құрылғанын, қайдан шыққанын және неге Қазақстанда тамыр жаймағанын айтып береміз.

Шығу тегі: тек өз адамдарына арналған супермаркет

Metro маркасымен алғашқы өзіне-өзі қызмет көрсететін көтерме нарық 1963 жылғы қарашада Эссеннің Фогельхайм ауданында ашылды. Идея қарапайым әрі Батыс Германия үшін жаңа еді: тек кәсіпкерлерді арнайы карточка бойынша кіргізетін алып қойма-дүкен. Сатып алушы сөрелердің арасын өзі аралап, тауарды өзі тиеп, өз мейрамханасына немесе дүкеніне өзі апарады — сауда агенттерісіз және ұзақ тапсырыссыз.

1964 жылы екінші нарық Мюльхайм-на-Рурда ашылып, сол кезде Metro-SB-Großmärkte компаниясы ресімделді. Оның негізін қалаушылар — Шмидт-Рутенбек отбасы және бизнесті басқарған Отто Байсхайм. 1966 жылы Батыс Берлинде нарық ашылғаннан кейін жобаға Franz Haniel & Cie. отбасылық тобы қосылды. Бұл отбасылар ондаған жыл бойы компанияның тірегі болды.

Кеңею: 1967–1996

Формат жұмыс істейтінін тез дәлелдеді. 1967–1968 жылдары нарықтар Кёльнде, Гамбургте, Мюнхенде және Дюссельдорфта пайда болды, ал Нидерландыда жергілікті SHV компаниясымен серіктестікте желі шетелге шықты. 1971 жылдан бастап компанияны Эрвин Конради басқарды, ол клиенттерге ұсыныстарды тікелей пошта арқылы таратуға басымдық берді — ол жылдардағы көтерме сауда үшін бұл жаңалық еді.

Әрі қарай Metro сауда империясына айналды: 1980 жылы Kaufhof әмбебап дүкендерінің 24,9%-ын, 1992 жылы Asko сауда тобын сатып алды. 1996 жылы мұның бәрі Metro AG-ге бірікті: 22 шілдеден бастап акциялар биржада сатыла бастады, компания бірден DAX индексіне енді. Бір шаңырақ астында көтерме орталықтар, Kaufhof әмбебап дүкендері, Real гипермаркеттері және Media Markt пен Saturn электроникасы тоғысты.

Конгломераттың ыдырауы: 2006–2020

Кейінгі жиырма жыл империяны бөлшектеуге кетті. 2006 жылы Metro әлі де Walmart-тың Германиядағы 85 дүкенін сатып алып, оларды Real-ға айналдырды, бірақ кейін сатылым басталды. 2015 жылы Kaufhof канадалық Hudson’s Bay Company-ге 2,8 млрд еуроға өтті. 2017 жылы топ екі компанияға бөлінді: электроника (MediaMarkt және Saturn) Ceconomy болды, ал жаңа Metro AG көтерме саудаға шоғырланды. 2020 жылы Real желісі де сатылды.

Компания бір кезде жұмыс істеген бірқатар азиялық елден — Қытайдан, Үндістаннан, Жапониядан және Мьянмадан да кетті. Нәтижесінде конгломераттан бір, бірақ өте ірі бизнес қалды — кәсіби мамандарға арналған көтерме сауда.

Модель қалай жұмыс істейді

• Клиенттер — бизнес. METRO-ның басты аудиториясы — қонақүйлер, мейрамханалар және кейтеринг (HoReCa) пен тәуелсіз саудагерлер. Компанияның барлығы 15 млн-ға жуық клиенті бар.
• Карта бойынша кіру. Сауда орталықтары тек клиенттік картасы бар заңды тұлғалар мен кәсіпкерлерге қызмет көрсетеді. Қазақстанда да солай болды: қазақстандық орталықтар таңғы 8-ден кешкі 11-ге дейін жұмыс істеп, тек кәсіби сатып алушыларды кіргізді.
• Орасан ассортимент. 2010 жылы Алматыдағы орталық ашылған кезде онда 13 мыңға жуық азық-түлік және 12 мың азық-түлік емес тауар позициясы болды.
• Жеткізу. Соңғы жылдары METRO мейрамханалардың асүйлеріне тікелей жеткізуді белсенді дамытып келеді — оның ішінде Қазақстанда да.

Қазақстандағы METRO: 2009–2027

METRO Cash & Carry-дің алғашқы сауда орталығы 2009 жылғы 27 қазанда Астанада ашылды — компания қазақстандық нарықтағы өзіне-өзі қызмет көрсететін алғашқы халықаралық көтерме саудагер болды. Инвестиция бір орталыққа шамамен 15–20 млн еуро деп бағаланды, ал жер мен рұқсат мәселелері шешілсе, 10–15 орталыққа дейін ашу жоспарланды.

2010 жылғы 29 қыркүйекте Алматыда орталық ашылды: 6880 шаршы метр сауда алаңы, 250 жұмыс орны және компанияның деректері бойынша тауардың 90%-дан астамы жергілікті өндірушілерден, импорттаушылар мен дистрибьюторлардан. Қазақстан METRO жұмыс істейтін 31-ші ел болды. Уақыт өте келе желі алты орталыққа дейін өсті: Астанада, Алматыда, Шымкентте, Қарағандыда, Павлодарда және Өскеменде.

Бизнес үлкен ауқымға жете алмады. Kapital.kz дерегінше, 2017 жылы қазақстандық бөлімшенің түсімі шамамен 83 млн еуро болды. 2018 жылы METRO өз орталықтарына Technodom электроника дүкендерін кіргізіп, оларға 1500–2000 шаршы метрден жалға берді және соның есебінен сатылымды шамамен 10%-ға арттыруды көздеді.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

2026 жылғы 2 қазанда METRO AG қазақстандық бизнесін 2027 жылғы 31 наурызға дейін кезең-кезеңімен жабатынын жариялады. Компанияның айтуынша, себебі — тұрақты өсуге негіз қалауға мүмкіндік бермеген «тұрақты қиындықтар». Мамандандырылған азық-түлік көтерме саудасының тар сегменті және ұлан-байтақ аумаққа шашыраған клиенттер жеке аталды.

«Қазақстандағы жұмысымызды тоқтату туралы шешімді үлкен өкінішпен қабылдадық», — деді METRO AG-нің бас операциялық директоры Кристиане Гизен. METRO Қазақстанның бас директоры Месут Догукан болып жатқан жағдайды ұжым үшін аса ауыр сәт деп атап, жабуды 650 қызметкерге, клиенттер мен жеткізушілерге қатысты жауапкершілікпен жүргізуге уәде берді. Толығырақ — біздің METRO-ның Қазақстаннан кетуі туралы жаңалығымызда.

Компанияның соңғы жылдардағы басқа да ауыр нүктелері:

• Шығындар. 2024/25 қаржы жылында 32,4 млрд еуро түсіммен METRO 196 млн еуро операциялық шығын және 224 млн еуро таза шығын көрді.
• Ресей. METRO 2022 жылдан кейін де Ресейде жұмысын жалғастырды, ал 2026 жылғы 28 қыркүйекте желінің ресейлік активтері — Devdiscourse дерегінше, 51 өңірдегі 93 орталық және 12 мыңға жуық қызметкер — жарлықпен жергілікті компанияның уақытша басқаруына берілді.
• Бақылау үшін күрес. Ірі акционермен көпжылдық тартыс биржадан кетумен аяқталды (төменде қараңыз).

Бұл сатып алушы үшін нені білдіреді

Қарапайым сатып алушыларға METRO-ның кетуі жанама әсер етеді: METRO орталықтарына тек клиенттік карта бойынша кіргізетін. Басты соққы онда көтерме сауда жасаған мейрамханаларға, кафелерге, қонақүйлер мен шағын дүкендерге тиеді: алдағы жарты жылда оларға жаңа жеткізушілер іздеуге тура келеді, бұл баға мен ассортиментке әсер етуі мүмкін. Компания қызметкерлерге еңбек заңнамасын сақтауға уәде береді, бірақ хабарлама жарияланған сәтте нақты төлем шарттарын ашпады.

Ақша

2024/25 қаржы жылында METRO түсімі 32,447 млрд еуро болды, компания шамамен 30 елде жұмыс істеді (Wikipedia дерегінше, тек сауда орталықтарын санағанда 2025 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша 21 елде 622 нүкте) және 86 700-ге жуық қызметкері болды. Осы аясында шамамен 83 млн еуро түсімі бар (2017 жыл) қазақстандық бизнес топ үшін өте шағын нарық еді.

Кім басқарады

2021 жылғы 1 мамырдан бастап METRO AG басқармасын Würth тобынан келген Штеффен Гройбель басқарады. Одан бұрын, 2020 жылға дейін компанияны Олаф Кох басқарды, ал олардың арасында бірнеше ай уақытша тең төрағалар жұмыс істеді.

Ірі акционер — чех миллиардері Даниэль Кржетинский мен словак инвесторы Патрик Ткачтың EP Global Commerce компаниясы. EPGC акцияларды 2018 жылы сатып ала бастады, 2019 жылы компания үшін акциясына 16 еуро ұсынып, жеңіліс тапты, 2020 жылы 8,48 еуродан әрекетін қайталап, тағы да бақылауды ала алмады. 2025 жылғы ақпанда METRO мен дауыстардың шамамен 49,99%-ы бар EPGC Франкфурт биржасынан кету туралы келісті: инвесторларға акциясына 5,33 еуро ұсынылды. Негізін қалаушы отбасылар Meridian және Beisheim құрылымдары арқылы акционерлер қатарында қалды.

Қызықты деректер

• Metro-ның алғашқы нарығы Эссенде 1963 жылы-ақ ашылды — компанияның өзі ресми құрылғаннан ертерек.
• 2012 жылға дейін Metro Германияның басты қор индексі — DAX құрамында болды.
• MediaMarkt пен Saturn бір кезде Metro-ның бөлігі болған, ал 2017 жылғы бөлінуден кейін жеке Ceconomy компаниясына айналды.
• Қазақстан METRO-ның 31-ші елі болды, ал компания Астанадағы алғашқы орталық ашылғаннан кейін тура 17 жылдай өткенде кетіп барады.

Қазір не болып жатыр (2026)

METRO болашағын көрмейтін жерлерде қатысуын қысқартып жатыр: ресейлік активтерге бақылаудан айырылғаннан және Қазақстан бойынша шешімнен кейін компания Еуропаға және HoReCa клиенттеріне шоғырланған. Қазақстанда орталықтар бір-бірлеп жабылады, қалалар бойынша кестені компания ашпады. Соңғы мерзім — 2027 жылғы 31 наурыз. Осыдан кейін қазақстандық мейрамханалардың қолында cash & carry форматындағы бірде-бір халықаралық көтерме алып қалмайды.

Дереккөздер: Wikipedia — Metro AG, Wikipedia (de) — Metro AG, тарихы, METRO AG — Қазақстандағы бизнесті жабу туралы баспасөз релизі, Kursiv — METRO Қазақстан бас директорының мәлімдемесі, Kazinform — Алматыдағы орталықтың ашылуы, Fruitnet — METRO-ның Қазақстандағы жоспарлары, Just Food — Қазақстандағы алғашқы орталықтың ашылуы, Kapital.kz — түсім және Technodom-мен серіктестік, METRO AG — басқарма, Nasdaq — EPGC-мен делистинг туралы келісім, Devdiscourse — METRO-ның ресейлік активтері