Ча Бом Гын

Ча Бом Гын — Еуропа жеңілдіксіз жұлдыз деп мойындаған алғашқы азиялық футболшы. ГФР-да оны «Ча Бум» деп атады: Бундеслигада 308 матч, бірде-бір пенальтисіз 98 гол, екі түрлі клубпен екі УЕФА кубогы. Корея құрамасы үшін ол 136 матчта 58 гол соқты. Елде 48 жылға жуық ешкім бұл санға жақындай алмады. 2026 жылғы 6 қазанда рекорд Сон Хын Минге өтті — Өзбекстанмен ойында. Ча мұны күтті және Сонға ашық түрде сәттілік тіледі. Бірақ оның тарихы тек голдан тұрмайды. Онда Германиядағы алғашқы келісімшартын бұзған әскер де, 1998 жылғы әлем чемпионаты да бар — сол турнирдің ортасында оны жұмыстан босатты.

Шыққан тегі және мектеп

Ча Бом Гын 1953 жылғы 22 мамырда Кёнгидо провинциясындағы Хвасонда туды. Футболға тура жолмен келген жоқ. Ёндо орта мектебінде футбол үйірмесі жабылды, сондықтан ол бір жарым жылдай доп хоккейін ойнады. Кейін Кёнсин мектебіне ауысып, қайтадан допқа оралды. Жоғары сыныптарда оған үлкен оқушылардан таяқ тиді, бірақ бапкер Чан Ун Су оны командада ұстап қалды. 1970 жылы Ча Кореяның жастар құрамасына шақырылды.

1972 жылы ол Корё университетіне түсті, 1974 жылы университетпен бірге ұлттық чемпионатты жеңіп алды — бұл қазіргі Корея кубогының бастауы. 1976 жылы Korea Trust Bank клубымен келісімшартқа қол қойды. Онымен бірге атақ алып, жартылай кәсіби лиганың көктемгі маусымының үздік ойыншысы атанды.

Құрама және әскер (1972–1979)

Ұлттық құрамада Ча 1972 жылғы Азия кубогында Иракпен матчта алғаш ойнады. Алғашқы голын Кхмер Республикасына соқты. Сол турнирде Корея екінші орын алды. 1973 жылы Корея футбол қауымдастығы оны жылдың үздік ойыншысы деп таныды. Ел құрамасының символдық тізіміне ол жеті жыл қатарынан енді.

1977 жылғы 26 маусымда Гонконгпен ойында Ча құрама сапында жүзінші матчын өткізді. Ол кезде оған 24 жас 35 күн еді. Әлемде бұл межеге одан жас ешкім жетпеген. 1978 жылдың желтоқсанында Корея Бангкоктағы Азия ойындарында жеңді. Seoul Shinmun дерегінше, Ча құрама үшін 58-голын дәл сонда, 1978 жылғы 17 желтоқсанда соқты.

Сонымен қатар әскери борыш та өтелді. 1976 жылдың қазанында ол Әуе күштерінің клубына барды — онда әскерден флотқа қарағанда жарты жылдай ертерек босаймыз деп уәде берді. 1978 жылдың күзінде оны «Айнтрахт» бапкері Дитер Шульте байқап, ГФР-да сынақтан өтуді ұсынды. Азия ойындарынан кейін Ча «Дармштадтпен» жарты жылдық келісімшартқа қол қойды. 1978 жылғы 30 желтоқсанда «Бохумға» қарсы ойнады. Осымен бітті: Әуе күштері келісімшартты мойындамады. 1979 жылғы 5 қаңтарда ол елге оралып, 31 мамырға дейін әскерде қызмет етті.

Франкфурттың «Айнтрахты» (1979–1983)

1979 жылдың шілдесінде 26 жастағы Ча франкфурттық «Айнтрахтқа» ауысты. Ол үшінші, төртінші және бесінші матчтарда қатарынан гол соқты. Бірінші айналымнан кейін-ақ kicker журналы оны әлемдік деңгейдегі ойыншы деп бағалады. 1979/80 маусымында «Айнтрахт» УЕФА кубогын алғаш рет жеңді. Сол кезде «Абердинді» баптаған Алекс Фергюсон кореялықты тоқтату мүмкін емес ойыншы деп атады. Лотар Маттеус оны әлемнің үздік шабуылшыларының бірі деді. Kicker оны Карл-Хайнц Румменигге және Киганмен бірге маусымның символдық құрамасына қосты.

1980 жылғы 23 тамызда Юрген Гельсдорф оны артынан қағып жіберді. Омыртқа жарақаты ауыр көрінді, бірақ бір айдан кейін Ча қайтадан алаңға шықты. 1980/81 жылғы ГФР кубогында ол алты матчта алты гол соқты, «Айнтрахт» кубокты алды. Үш маусым қатарынан ол клубтың үздік бомбардирі болды. Франкфурттағы қорытынды — Бундеслигада 122 матч және 46 гол. Жанкүйерлер оны «Ча Бум» деп атады — тегі мен соққысы үшін.

Леверкузеннің «Байері» (1983–1989)

«Айнтрахтта» қаржы қиындықтары басталды, сондықтан 1983 жылы Ча «Байерге» кетті. Ең үздік маусымы 1985/86 жылы болды: 17 гол, алтыншы орын және команданың УЕФА кубогына жолдама алуы. Kicker оны тағы да маусымның символдық құрамасына енгізді.

1987 жылғы 31 қазанда Ча Бундеслигадағы 93-голын соғып, Вилли Липпенсті басып озды. Ол лиганың ең үздік шетелдік бомбардирі атанды. Бұл рекорд 11 жыл тұрды, кейін оны Стефан Шапюиза жаңартты. 1988 жылдың көктемінде «Байер» УЕФА кубогының финалында «Эспаньолмен» кездесті. Ча екі матчтың қосындысы бойынша есепті 3:3 еткен голды соқты. Пенальти сериясында «Байер» жеңіп, алғашқы еуропалық кубогын алды. Осылайша Чада екі түрлі клубпен алынған екі УЕФА кубогы болды.

1989 жылы ол мансабын аяқтады. Бундеслигадағы қорытынды:

• 308 матч және 98 гол — бәрі ойын барысында, пенальтисіз;
• «Байер» үшін 185 матч және 52 гол;
• лигадағы бүкіл мансабында бір ғана сары қағаз;
• 2024 жылғы дерек бойынша — Бундеслиганың шетелдік бомбардирлері арасында тоғызыншы орын.

1986 жылғы әлем чемпионаты

Ча құрама сапындағы соңғы турнирін 1986 жылы Мексикадағы әлем чемпионатында өткізді. Бұл Корея үшін 1954 жылдан бергі алғашқы мундиаль еді. Команда топтан шыға алмады. 1972–1986 жылдары құрама сапында ол барлығы 136 матч ойнап, 58 гол соқты. 2026 жылдың жазында Мехикодағы «Олимпико Университарио» стадионына қайта келген Ча JoongAng Ilbo басылымына мұнда гол соға алмағанын мойындады. Әрі әзілдеді: қазіргі Trionda добымен міндетті түрде соғар едім деді.

Бапкер: «Хёндэден» Франция-98-ге дейін (1991–1998)

Ча бапкерлік жолын 1991 жылы К-лиганың «Хёндэ Хоранъи» клубында бастап, 1994 жылға дейін сонда жұмыс істеді. 1997 жылдың қаңтарында оны құраманың бас бапкері етіп тағайындады.

Әлем чемпионатына жол Орталық Азия арқылы өтті. Іріктеудің B финалдық тобында Корея Жапониямен, БАӘ-мен, Өзбекстанмен және Қазақстанмен ойнады. 1997 жылғы 6 қыркүйекте кореялықтар Қазақстанды 3:0 есебімен ойсырата жеңді. 11 қазанда қонақта онымен 1:1 тең түсті. Корея бірінші орын алды: алты жеңіс, бір тең ойын, бір жеңіліс, 19 ұпай. 1997 жылдың қорытындысы бойынша Ча Азияның үздік бапкері атанды.

Францияда бәрі күйреді. 1998 жылғы 13 маусымда Корея Мексикадан 1:3 есебімен, 20 маусымда Марсельде Нидерландыдан 0:5 есебімен жеңілді. Чаны турнир жүріп жатқанда жұмыстан шығарды. Кейін ол былай деп айтты: қауымдастық өзі кетуді ұсынды, бірақ ол бас тартып, өзін босатуды сұрады. Сәтсіздікті дайындықтың бұзылуымен түсіндірді, бірақ ақталмады. Оның айтуынша, Франция-98 тақырыбы тіпті отбасында да айтылмайды.

Дау: бес жылдық тыйым

Отставкадан кейін Ча Корея футбол қауымдастығын ойыншыларға аз төледі деп айыптады. Корея кәсіби футболында келісілген матчтар бар деп мәлімдеді. Қауымдастық оған бес жылдық тыйым салды. Ча әйелімен бірге елден кетіп, бір жарым жылдай қытайлық «Шэньчжэнь Пинъань» клубын баптады. Кейін оралып, футбол комментаторы болды — алдымен MBC-де, кейін SBS-те. Онда ірі турнирлерді 2014 жылға дейін жүргізді.

«Сувон Самсунг» (2003–2010)

2003 жылдың соңында Ча «Сувон Самсунг Блюуингз» клубын басқарды. Бапкерлікке екінші келуі мүлде басқаша өтті. Алты жарым жылда клуб сегіз кубок жеңіп алды:

• К-лига чемпионы — 2004 және 2008;
• Лига кубогы — 2005 және 2008;
• A3 кубогы — 2005;
• Пан-Тынық мұхит чемпионаты — 2009;
• Корея кубогы — 2009.

2004 жылғы атақты Ча өзі 1988 жылғы УЕФА кубогынан жоғары қойды. 2004 және 2008 жылдары ол К-лиганың жыл бапкері атанды. 2010 жылдың маусымында отставкаға кетті.

Жеке өмірі

Ча — христиан. Ол өзінің үш басты құндылығын атайды: футбол, отбасы және сенім. Ұлы Ча Ду Ри де Корея құрамасында және Бундеслигада ойнады, соның ішінде «Айнтрахтта». Келіні — актриса Хан Чэ А. 2026 жылдың мамырында ол Чаның немересімен бірге саусақтарымен жүрек белгісін жасап тұрған суретін жариялады.

Марапаттары мен мойындалуы

• УЕФА кубогы — 1980 («Айнтрахт») және 1988 («Байер»);
• ГФР кубогы — 1981;
• Азия ойындарының алтыны — 1978;
• IFFHS нұсқасы бойынша XX ғасырдың үздік азиялық ойыншысы — 1999;
• ESPN нұсқасы бойынша тарихтағы үздік азиялық футболшы — 2015;
• Корея спортының Даңқ залы — 2017;
• ГФР-дың «Еңбегі үшін» федералдық кресі — 2019 жылғы 21 қарашада Германияның Сеулдегі елшілігінде табысталды.

2016 жылдың сәуірінде Ча Кореядағы 2017 жылғы жастар әлем чемпионатының ұйымдастыру комитеті төрағасының орынбасары болды. Ол Бундеслига аңыздарының желісіне — Bundesliga Legends Network-ке кіреді.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы әлем чемпионатында Ча FIFA Legends бағдарламасының елшісі болды. Пак Чи Сонмен бірге ол JTBC арнасының Кореяның мундиаль тарихы туралы «Cha-Park Road» деректі жобасына түсті. 2026 жылғы 8 маусымда Мехикода Ча JoongAng Ilbo басылымына Сон Хын Мин менің рекордымды жаңартады деп үміттенемін деді.

Солай болды да. 2026 жылғы 28 қыркүйекте Сон Уругвайға гол соғып, Чаға теңесті — 58 гол. 6 қазанда Йонъиндегі «Мирэ» стадионында ол алтыншы минутта айып добынан Өзбекстанның қақпасына гол соқты. Корея 2:0 есебімен жеңді, ал Сонның 151 матчта 59 голы болды. Чаның рекорды 47 жыл 9 ай 19 күн тұрды. Ойыннан кейін Сон алдыңғы рекордшыны «әрқашан ұлы адам» деп атады. Онымен бір қатарда тұру ыңғайсыз екенін айтты. Кореяның абсолютті рекорды әлі де әйелдер құрамасының ойыншысы Чи Со Юнде — 76 гол. Толығырақ — Сонның рекорды туралы жаңалықта. Англияда құраманың рекорды тағы бір бомбардир — Гарри Кейнде.

Дереккөздер: Wikipedia — Ча Бом Гынның өмірбаяны, Wikipedia (корей.) — туған жері және 2010 жылдан кейінгі жұмысы, Bundesliga.com — Ча Бундеслига аңыздарының желісінде, Korea JoongAng Daily — «Еңбегі үшін» кресі және бапкерлік атақтары, Korea JoongAng Daily — Ча 1998 жылғы әлем чемпионаты туралы, Korea JoongAng Daily — Ча мен Пак Чи Сон Мехикода, Sportbox — Қазақстан мен Корея матчтары, Seoul Shinmun — Сон Чаның рекордын жаңартты, Hankook Ilbo — Сонның 59-голы, Topstar News — Сонның Ча туралы сөздері, Sports Kyunghyang — Ча және отбасы