Марғұлан Сейсембаев

25 жасында астық саудасымен айналысқан, 38-де ұялы байланыс операторын «ВымпелКомға» сатқан, 40-та елдегі ең ірі банктердің біріне иелік еткен, ал 43-те бірнеше елде бір миллиард долларлық істің басты жауапкері болған жезқазғандық жігіт. Марғұлан Сейсембаев (қазір «Сейсембай» деп қол қояды) осының бәрінен өтті, Қазақстандағы кайдзен мен жеке тиімділіктің ең танымал насихатшысына айналды, ал 2026 жылы 3–5 жылда «офлайн-бизнестен» шығып, жасанды интеллектке ауысатынын мәлімдеді.

Шыққан тегі және білімі

Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев 1966 жылы 2 қарашада Жезқазғанда туған. Саакашвили 2020 жылы оны украиндықтарға таныстырғанда «Қазақстанның мыңдаған ауылының бірінен шыққан қарапайым жігіт» бизнес-империя құрды деп сипаттаған. Бұл асыра айту емес: оның бастапқы капиталы болмаған.

1985–1987 жылдары әскерде бөлімше командирі болып қызмет етті. Кейін Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) заң факультетін 1991 жылы мерзімінен бұрын үздік дипломмен бітірді. Ағылшын тілін өздігінен үйреніп, кейін итальян тілін де меңгерді.

1991–2000: астық және «Сеймар»

1991 жылы Сейсембаев «Сеймар Коммерция» компаниясын ашып, қазақстандық бидайды ТМД елдеріне тасымалдай бастады. Бір жылдан кейін «Сеймар» концерні құрылды. 90-жылдардағы алғашқы ірі ақша осы отбасылық топта табылды: астық, ұн, май және нөлден құрылған логистика.

2002–2005: телеком

«Сеймардың» басты мәмілесі — «Кар-Тел» ұялы байланыс операторы (K-Mobile бренді). Топ компанияға 2002 жылы ол қарызға батып тұрған кезде кірді, балансын тазартып, абонент санын шамамен 600 мыңға жеткізді. 2004 жылдың тамызында «ВымпелКом» «Кар-Тел»-ді сатып алу жөніндегі жабық тендерді ұтты: $350 млн және шамамен $75 млн қарыз. Бүгінде бұл Beeline Kazakhstan.

Сонымен қатар Сейсембаев қырғыздың Bitel операторына және агробизнеске инвестиция салды: 2000-жылдардың басында топ «Рис Казахстана» компаниясын бақылады.

2003–2009: «Альянс Банк»

Топтың ең әйгілі активі «Альянс Банк» болды. Банк «Сеймар» тобына тиесілі еді, бөлшек несиелеу арқылы жылдам өсті, сыртқы нарықтардан қарыз алды және Лондон қор биржасында жаһандық депозитарлық қолхаттарын орналастырды. 2007 жылы банк рекордтық пайда көрсетті.

Кейін дағдарыс келді. 2009 жылдың ақпанында «Альянстың» бақылауы «Самұрық-Қазына» қорына өтті, банк қарызын екі рет қайта құрылымдады, ал кейін Темірбанк және Fortebank-пен біріктірілді. Осылай Булат Өтемұратов бақылайтын бүгінгі ForteBank пайда болды.

Қылмыстық іс және бес елдегі соттар

Жаңа иесі бұрынғы басшылықты алаяқтық пен қаражатты шығарып жіберді деп айыптады. Банктің нұсқасы бойынша залал $1,1 млрд-тан (шамамен 170 млрд теңге) асқан, жауапкерлер 15 адам болған, басты жауапкер — Сейсембаев.

• Қазақстан. 2010 жылы айыптардың бір бөлігі қылмыс құрамы болмағандықтан алынып тасталды. 2011 жылы сот Сейсембаев пен басқа бұрынғы менеджерлерді ҚР ҚК 220-бабы бойынша кінәлі деп таныды. Оларға шартты мерзім тағайындалды, ал 177,5 млрд теңге өндіру туралы шешім кейін жойылды.
• Швейцария мен Лихтенштейн. Тергеу 2010 жылы дәлел жеткіліксіз болғандықтан тоқтатылды.
• Лондон. 2011 жылдың желтоқсанында Жоғарғы сот, ал 2012 жылы 12 желтоқсанда Апелляциялық сот іс Англияда қаралмауы керек деп шешті және жауапкерлердің бүкіл әлемдегі активтерін бұғаудан босатты. Банк сот шығындарына шамамен $30 млн жұмсады.
• БАӘ. Ондағы соттар да банктің талаптарын қабылдамады.

Сондықтан өмірбаяндарда жиі қайталанатын «толық ақталды» деген тұжырым дәл емес: шетелде банк жеңілді, ал Қазақстанда шартты мерзімі бар айыптау үкімі күшінде қалды.

2018 жылдың қаңтарында тарих қайталана жаздады: Сейсембаевты K-Mobile мен Bitel бойынша бұрынғы серіктесі Искандер Ерімбетовтің ісі бойынша қаржы полициясына шақыра бастады. Ол «қауіпсіздік кепілдігі болған бойда» қайтатынын айтып, елден кетті. 1 ақпанда кепілдік алғанын жазып, оралды.

2013 – қазір: инвестор

Банктен кейін Сейсембаев конгломерат құруды қойып, инвесторға айналды. 2013 жылдан бері Asadel Capital хедж-қорының басқарушы серіктесі, 2016 жылы Сингапурда Asadel Partners Private Equity Fund қорын құрды. Forbes Kazakhstan деректері бойынша отбасы портфелінде:

• «Алель Агро» агрохолдингінің 42,4%-ы (құс шаруашылығы, серіктесі — Ғалымжан Есеновтің отбасы);
• Fresh Fruit Kazakhstan және «Агро Фит Қапшағай»;
• соя өңдейтін «Уыз Май Индастри»;
• Алматыдағы TAMOS мектебі және ол құрылтайшыларының бірі болған Haileybury Almaty мектебіндегі үлес;
• бизнес-білім курстары және «Кайдзен» бизнес-клубы.

Інісі Ерлан бөлек әңгіме: 2018 жылы ол Қазақстандағы алғашқы OBI гипермаркетіне шамамен $25 млн салды.

Ақша

Forbes Kazakhstan Марғұланның жеке емес, Сейсембаевтар отбасының байлығын есептейді: «Қазақстанның ең бай 75 бизнесмені — 2026» рейтингінде отбасы $147 млн-мен 62-орында (бір жыл бұрын — $129 млн). Топ операторларды жүздеген миллионға сатқан 2000-жылдармен салыстырғанда бұл қарапайым көрсеткіш, бірақ бір жылда капитал шамамен 14%-ға өсті.

Кайдзен, кітаптар және «өмір ережелері»

Сейсембаевқа екінші даңқты бизнес емес, жеке тиімділік әкелді. Ол кайдзеннің өз нұсқасын насихаттайды: үнемі шағын жақсартулар жасау туралы жапон идеясын күн тәртібіне, әдеттерге және энергияны басқаруға қолданады. Курстар, бизнес-клуб, блог және «Миссия выполнима. Технология счастливой жизни», «Миссия выполнима 2.0. Счастье как система» кітаптары осыдан туды.

Bizmedia.kz келтірген бірнеше тұжырымы:

• «100 миллион доллар — одан жоғары ақша табудың мәні жоқ меже».
• «Бизнес пен достық сыйыспайды».
• «Инвестиция — ақшамен өрнектелген үміт, ал несие — ақшамен өрнектелген шыдамсыздық».
• «Мақсатқа жету үшін 10 рет әрекет жасау керек. Соның біреуі ғана сәтті болады».
• «Мықты адам — ақшасы көп адам емес, мықты қағидаларды ұстанатын адам».
• Балалар туралы: 6 жасқа дейін баланы «мазаламау керек», ал 12 жастан кейін «күштіні күшейт» қағидасы жұмыс істейді.

Қоғамдық өмір және Украина

2007–2009 жылдары Сейсембаев Қазақстан шахмат федерациясын басқарды, Seimar Open гольф турнирін ойлап тапты, меценаттар клубының тәуелсіз «Тарлан» сыйлығының құрылтайшыларының бірі болды. «Сеймар Әлеуметтік қоры» арқылы ауыр науқас балаларға көмектесті және ғылыми кітаптар шығарды, соның ішінде «Алтайдан Каспийге дейін» археологиялық атласы бар.

2020 жылы 31 тамызда Украинаның Реформалар жөніндегі атқарушы комитетінің сол кездегі төрағасы Михаил Саакашвили Сейсембайды «Қарапайым шешімдер мен нәтижелер кеңсесіндегі» халықаралық бағытқа жауапты серіктесі ретінде таныстырды. Қыркүйекте кәсіпкер Владимир Зеленскиймен кездесті. Өзі: «Мен Қазақстанды тастап кетпеймін. Екі ел үшін де жұмыс істеймін», — деп атап өтті.

Жеке өмірі

Әйелі — Сәуле Сейсембаева, ол отбасылық активтердің тең иесі. Ерлі-зайыптылардың үш қызы бар: Зере, Дәмелі және Әлмира. Әуестігі — аңшылық, тау шаңғысы, ұшу және гольф. Қазақ, орыс, ағылшын және итальян тілдерінде сөйлейді.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

• 2026 жылдың ақпанында Сейсембай Дубайда БАӘ-нің «таланттарға арналған алтын визасын» алғанын хабарлады. Forbes Kazakhstan-ның Қазақстандағы ең ықпалды бизнесмендер рейтингінде ол 33-орында.
• 2026 жылдың шілдесінде Kursiv Talks подкастында ол 3–5 жылда интернетке қатысы жоқ барлық активтерден шығатынын айтты: «Әр жобаның пісіп-жетілу мерзімі бар, сол кезде сатудың ең оңтайлы уақыты келеді». Бұл асығыс сату емес, сатып алушыны сабырмен іздеу.
• Жаңа бағыты — Allosta ЖИ-экожүйесі және мүлде қызметкері жоқ компания: оның жұмысын MIDAS жүйесі атқарады, онда нейрожелілер «бөлімдерге» — жоспарлаушыларға, орындаушыларға, бақылаушыларға және қабылдаушыларға бөлінген. Сейсембайдың пікірінше, қосымшаларды дауыстық ассистенттер алмастырады, интернет-жарнама құлдырайды, ал соттар гибридті ЖИ-жүйелерге көшуі керек.

Бидайдан бастаған адам үшін бұл қисынды қадам: Сейсембаевтың ең сәтті мәмілелері — уақытында сатылған активтер және нарық енді ғана қалыптасып жатқан салаға ерте кіру.

Дереккөздер: Forbes Kazakhstan — 2026 рейтингіндегі Сейсембаевтар отбасының профилі, Forbes Kazakhstan — «Альянс Банктың» Лондондағы жеңілісі (2012), Forbes Kazakhstan — 220-бап бойынша үкім және басқа елдердегі соттар, Forbes Kazakhstan — 2018 жылы елден кетуі, Forbes Kazakhstan — 2018 жылы оралуы, Forbes Kazakhstan — БАӘ алтын визасы (2026), Kursiv — офлайн-бизнестен шығу, Kursiv — адамсыз компания және ЖИ туралы, «Караван» — «Кар-Тел»-дің «ВымпелКомға» сатылуы (2004), «Украинская правда» — Саакашвилидің серіктесі (2020), Bizmedia.kz — өмір ережелері, Wikipedia — Margulan Seisembayev.