Дэвид Боуи

Дэвид Боуи қайтыс болғанына он жылға жуық уақыт өтті, ал оның күнтізбесі әлі алдағы жылдарға толы. 2027 жылғы 8 қаңтарда ол 80 жасқа толар еді, мұрагерлері Bowie80 жобасын бастап та кетті: көрмелер, концерттер, коллаборациялар. Есімін, бейнесін, жанрын жұрт үйреніп үлгергенше ауыстырып отырған адам өз өлімін соңғы альбомына айналдырды. Оңтүстік Лондоннан шыққан бала қалай Зигги Стардаст атанды, өз әндеріне облигация шығарды, мұрасы неге әлі жүздеген миллион долларға сатылады — осыны айтайық.

Шығу тегі мен отбасы

Дэвид Роберт Джонс 1947 жылғы 8 қаңтарда Лондонның оңтүстігіндегі Брикстонда туды. Анасы — Маргарет Мэри «Пегги» Бёрнс, әкесі — Донкастерден шыққан Хейвуд Стентон «Джон» Джонс. Дэвидтің өзінен он жас үлкен Терри Бёрнс деген әкесі бөлек ағасы болды. Терриге шизофрения диагнозы қойылған.

1953 жылы отбасы Бромли маңына көшті, 1955 жылы Сандридж-паркке, Плейстоу-Гроув көшесіндегі 4-үйге қоныстанды. Дэвид сол шағын үйде 8 жасынан 20 жасына дейін, 1967 жылға дейін тұрды. Шамамен үш метрге үш метр жатын бөлмесінде алғашқы әндерін, кейін «Space Oddity»-ді жазды.

1962 жылы досы Джордж Андервуд төбелесте оның көзінен ұрып алды. Содан Боуидің екі қарашығы өмір бойы әр түрлі болып қалды. Кейін мұны оның бейнесінің бір бөлігі деп қабылдады.

Ерте жылдар және 60-жылдардағы топтар

Алғашқы тобы — The Konrads, 1962 жыл, Дэвид ол кезде 15 жаста. Одан кейін The King Bees, The Manish Boys, The Lower Third топтары болды.

Джонс тегін ауыстыруға тура келді. Дәл сол жылдары The Monkees тобындағы Дэви Джонс атағы шығып тұрған, екеуін шатастыру оңай еді. Жаңа есімін американдық жолашар Джеймс Боуидің және оның атымен аталған пышақтың құрметіне алды. Алғашқы альбомы 1967 жылы маусымда Deram лейблінен шықты, бірақ көп назар аудартпады.

«Space Oddity» (1969)

Серпіліс екі жылдан кейін келді. «Space Oddity» синглы 1969 жылғы 11 шілдеде шықты — «Аполлон-11» ұшуынан бес күн бұрын. Лейбл шығарылымды Айға қонумен әдейі тұспа-тұс келтірді. Боуи әнді Кубриктің «2001 жылғы ғарыш одиссеясы» фильмінен әсер алып жазды. Ондағы астронавт майор Том Жермен байланысын жоғалтып, ғарышта қалып қояды.

• продюсері — Гас Даджен, жазба £500 тұрды;
• алғашында сатылым баяу жүрді, телеэфирлерден кейін сингл 1969 жылғы қарашада Британияда 5-орынға көтерілді;
• ән үшін Боуи Ivor Novello-ның «бірегейлік үшін» арнайы сыйлығын алды;
• 1975 жылғы қайта шығарылым оның Британиядағы алғашқы №1 синглы болды.

1970 жылғы 19 наурызда Боуи американдық Анджела Барнеттке Бромлидің АХАТ бөлімінде үйленді. 1971 жылғы 30 мамырда ұлы Зоуи дүниеге келді, ол кейін Данкан Джонс атанды. Ұлының тууы Hunky Dory (1971) альбомындағы «Kooks» әніне түрткі болды. Сол 1971 жылы Боуи Гластонбери фестивалінде алғаш өнер көрсетті.

Зигги Стардаст (1972–1973)

1972 жылы маусымда The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars альбомы шықты. Зигги — басқа планетадан келген андрогин рок-жұлдыз. Ол өліп бара жатқан Жерге үміт хабарын әкеледі, ақыры өзін-өзі құртады. Боуи сахнаға осы бейнеде The Spiders from Mars тобымен бірге шықты — Британия, Жапония және Солтүстік Америка турларында.

Сонымен қатар ол өзгелердің жазбасын да продюсерледі: Лу Ридтің Transformer (1972) және Игги Поптың Raw Power (1973) альбомдары. Өзінің Aladdin Sane (1973) альбомы Британия чартының басына шыққан алғашқы альбомы болды.

1973 жылғы 3 шілдеде Лондондағы Hammersmith Odeon концертінде Боуи сахнадан бұл олардың ең соңғы шоуы екенін жариялады. Кетіп бара жатқан Боуи емес еді — ол Зиггиді жерледі. Келесі бейне, Хэллоуин Джек, Diamond Dogs (1974) альбомында пайда болды.

Америка кезеңі және Берлин трилогиясы

70-жылдардың ортасында Боуи соул мен фанкқа бет бұрды. Young Americans (1975) альбомындағы Джон Леннонмен бірге жазылған «Fame» әні оның АҚШ-тағы алғашқы №1 хиті болды. Station to Station (1976) альбомында жаңа кейіпкер — Арық Ақ Герцог пайда болды. Сол жылы Николас Роугтың «Жерге құлаған адам» фильмі шықты. Боуи онда бөтен планеталық Томас Джером Ньютонды ойнады.

Табыстың арғы жағында кокаин тұрды. 1975–1976 жылдардағы Лос-Анджелесті Боуи кейін «рок құрбандарының біріне айналуға тура бет алған» кезім деп еске алды. 1976 жылы ол Еуропаға кетті. Онымен бірге тәуелділіктен құтылғысы келген Игги Поп та барды.

Осылай Берлин трилогиясы туды. Үш альбомды Боуи Тони Висконтимен бірге продюсерледі, Брайан Ино да белсене қатысты. Оларда неміс краутрогы естіледі: Kraftwerk, Neu!.

• Low (1977) — негізінен Франциядағы Шато д’Эрувильде жазылып, берлиндік Hansa студиясында аяқталды;
• “Heroes” (1977) — толық Берлинде жазылған жалғыз альбом; Hansa студиясы Берлин қабырғасынан 450 метрдей жерде тұрған;
• Lodger (1979) — Швейцария мен Нью-Йоркте жазылды.

«Heroes» әні өз алдына жеке өмір сүрді. 1987 жылғы 6 маусымда Боуи оны Батыс Берлинде, Рейхстаг жанында, Қабырғаның қасында орындады. Ол қайтыс болғаннан кейін Германия СІМ оны Қабырғаны «құлатуға» көмектесті деп жазды.

80-жылдар: Let’s Dance және стадиондар

Онжылдық басында Боуи әлі авангардта жүрді. «Ashes to Ashes» (1980) Британияда бірінші орын алды, Queen тобымен жазған «Under Pressure» (1981) де солай. 1980 жылдың соңында ол Бродвейдегі Booth Theatre сахнасында «Піл-адам» қойылымында бірнеше ай Джон Мерриктің рөлін ойнады.

Кейін ол көпшілік табысқа бәс тікті — және ұтты. Let’s Dance 1983 жылғы 14 сәуірде EMI America лейблінен шықты. Бірлескен продюсері — Найл Роджерс. Нью-Йорктегі Power Station студиясында жазба 17 күнге созылды. Гитарада сол кезде ешкім танымайтын техастық Стиви Рэй Вон ойнады. Боуи пластинкада алғаш рет тек ән айтты.

• 10,7 млн дана — Боуидің ең көп сатылған альбомы;
• аттас ән Billboard Hot 100 чартында №1 болды, бұл оның АҚШ-тағы ең табысты синглы;
• «China Girl» мен «Modern Love» Британияда №2-ге шықты;
• Serious Moonlight туры (1983 жылғы мамыр — желтоқсан) жылдың ең ірі туры болды.

80-жылдарды Боуи поп-жұлдыз ретінде өткізді. Нагиса Осиманың «Рождестволарың құтты болсын, мистер Лоуренс» және Тони Скоттың «Аштық» фильмдері (екеуі де 1983), 1985 жылғы шілдеде «Уэмблидегі» Live Aid, Мик Джаггермен «Dancing in the Street» дуэті. Never Let Me Down (1987) альбомы мен 86 концерттен тұратын Glass Spider туры салқын қабылданды.

Tin Machine және 90-жылдар

Сәтсіздікке жауап ретінде топ құрды. 1988 жылы Боуи гитарист Ривз Гэбрелспен, ағайынды Тони мен Хант Сейлзбен бірге Tin Machine хард-рок квартетін жинады. Мақсат — көпшілікке емес, өздеріне ұнайтын музыканы қайта ойнау. Tin Machine (1989) және Tin Machine II (1991) альбомдары шықты, 2012 жылға қарай топ 2 млн альбом сатты. 1992 жылы ішкі мәселелерден жоба жабылды. Кейін Боуи Tin Machine оған «әртіс ретінде қайта қалпына келуге» көмектесті деді.

90-жылдары ол қайтадан өз атымен жұмыс істеп, көп тәжірибе жасады:

• Black Tie White Noise (1993) — Британияда №1;
• Outside (1995) — Брайан Иномен қайта бірге;
• Earthling (1997) және Hours (1999).

1996 жылы Боуи Рок-н-ролл даңқ залына енді, 1997 жылғы 12 ақпанда Голливуд даңқ аллеясынан жұлдыз алды. 2000 жылғы 25 маусымда ол Гластонбериге қайта оралды — алғашқы шығуынан 30 жылға жуық уақыт өткен соң. Фестиваль тарихын Glastonbury досьесінде жаздық.

Бизнес: Bowie Bonds және BowieNet

1997 жылы Боуи бұрын бірде-бір музыкант жасамаған істі істеді: өз әндерінен түсетін болашақ табысты инвесторларға сатты. Схеманы банкир Дэвид Пуллман ойлап тапты.

• шығарылым көлемі — $55 млн, бәрін Prudential сақтандыру компаниясы сатып алды;
• мөлшерлеме — 7,9%, орташа мерзімі — он жыл;
• кепілі — 1990 жылға дейін жазылған 25 альбомның (287 ән) роялтиі;
• кейін Moody’s жазба сатылымы төмендегендіктен рейтингті A3-тен Baa3-ке түсірді — «қоқыс» деңгейінен бір саты ғана жоғары;
• 2007 жылы облигациялар дефолтсыз өтелді, роялти құқығы Боуиге қайтты.

Бұл мәміле музыкалық каталогтарға облигация шығару нарығын бастап берді. 1998 жылғы қыркүйекте Боуи BowieNet жобасын іске қосты. Бұл — оның жеке интернет-провайдері, әртіс фанаттарымен тікелей сөйлескен алғашқы алаңдардың бірі. Жоба 2006 жылға дейін жұмыс істеді.

Кино және театр

Актерлік мансабы музыкамен қатар жүрді. Негізгі рөлдері:

• «Жерге құлаған адам» (1976, Николас Роуг) — бөтен планеталық Томас Джером Ньютон;
• «Піл-адам» (1980, Бродвей) — Джон Меррик;
• «Рождестволарың құтты болсын, мистер Лоуренс» (1983, Нагиса Осима) — майор Джек Селлиерс;
• «Лабиринт» (1986, Джим Хенсон) — гоблиндер патшасы Джарет; Боуи фильмге бес ән жазды;
• «Мәсіхтің соңғы азғырылуы» (1988, Мартин Скорсезе) — Понтий Пилат;
• «Баския» (1996, Джулиан Шнабель) — Энди Уорхол;
• «Престиж» (2006, Кристофер Нолан) — Никола Тесла.

2000-жылдар және үзіліс

Heathen (2002) және Reality (2003) альбомдары Боуиге жақсы пікірлерді қайтарды. A Reality Tour туры $40 млн-нан астам табыс, 722 мың көрермен жинады — 2004 жылдың ең кассалы туры. Бірақ сол жылы Боуи жүрек талмасына ұшырап, гастрольді тоқтатты. 2006 жылы ол музыкаға қосқан үлесі үшін «Грэмми» алды, Ноланның фильмінде Тесланы ойнады — сосын көпшілік назарынан ғайып болды. Көбі мұны зейнет деп ойлады.

Оралу: The Next Day (2013)

2013 жылғы 8 қаңтарда, 66 жасқа толған күні, Боуи ешкімге ескертпестен «Where Are We Now?» әнін жариялады. The Next Day альбомы 8 наурызда шықты. Оны бір жарым жыл бойы мүлде құпия жазды: қатысушылардың бәрі жарияламау туралы келісімге қол қойды. Бұл он жылдағы алғашқы студиялық альбом еді. Ол Британия чартының басына шықты — 1993 жылдан бері алғаш рет, ал американдық Billboard 200-де екінші орын алды.

Blackstar және қаза (2016)

Боуиге бауыр обыры диагнозы қайтыс болуынан шамамен 18 ай бұрын қойылды. Ол жұмысын жалғастыра берді. 2015 жылғы 7 желтоқсанда Нью-Йоркте ол жұмыс істеген Lazarus офф-бродвей мюзиклінің премьерасы өтті. Бұл оның жұртшылық алдына соңғы рет шығуы болды.

Blackstar альбомы 2016 жылғы 8 қаңтарда, Боуидің 69 жасқа толған күні шықты. Боуи оны Тони Висконтимен және саксофонист Донни Маккаслиннің джаз квартетімен жазды. Екі күннен кейін, 10 қаңтарда, Боуи Нью-Йорктегі Лафайет-стрит көшесіндегі үйінде қайтыс болды. 12 қаңтарда оның денесі Нью-Джерсиде кремацияланды.

Висконти оның өлімі өмірінен еш айырмашылығы жоқ — өнер туындысы болды деді. Blackstar Британия чартының басында үш апта тұрды және Боуидің американдық Billboard 200-де бірінші орын алған алғашқы әрі жалғыз альбомы болды. Қайтыс болғаннан кейін оның АҚШ-тағы жалпы сатылымы 5000%-дан астам өсті.

Ақша

Bowie Bonds-тан кейін каталог құқығы 2007 жылы Боуиге қайтып, отбасында қалды. Манхэттен сотына берілген өсиетке сілтеме жасаған BBC, AFP және Reuters мәліметінше, оның байлығы шамамен $100 млн деп бағаланды.

• жартысы мен Нью-Йорктегі үй — жесірі Иманға;
• 25%-дан — ұлы Данкан Джонсқа және қызы Лексиге (оған қоса Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі үй);
• $2 млн — жеке көмекшісі Корин Швабқа, $1 млн — бұрынғы бала күтушісі Марион Скинге;
• Боуи күлін Балиде буддистік ғұрыппен шашуды өсиет етті.

2022 жылғы қаңтардың басында мұрагерлер баспа каталогын Warner Chappell компаниясына сатты. Rolling Stone сілтеме жасаған Variety дерегінше, сома $250 млн-нан асты. Мәмілеге көзі тірісінде шыққан 26 студиялық альбомның, қайтыс болғаннан кейін шыққан Toy альбомының, Tin Machine-нің екі альбомының әндері және саундтректердегі синглдар кірді.

Жеке өмірі

Анджела Барнеттпен Боуи он жыл өмір сүрді. Энджидің өзі Зигги Стардастың костюмдерін ойлап табуға көмектесті. Екеуі бұл некені махаббаттан гөрі есеппен құрылған одақ деп атады. Ажырасуды 1980 жылғы 8 ақпанда Швейцарияда рәсімдеді. Ұлы Данкан Джонс кинорежиссер болды: оның «Ай» (2009) фильмі үздік дебют үшін BAFTA алды, кейін «Бастапқы код» пен «Варкрафт» түсірді.

Екінші әйелі, супермодель Иманмен Боуи 1990 жылы Лос-Анджелесте танысты. Соқыр кездесуді шаштараз Тедди Антолин ұйымдастырды. Олар 1992 жылғы 24 сәуірде Лозаннада үйленді, 6 маусымда Флоренцияда некесін шіркеуде қидырды. 2000 жылғы 15 тамызда Нью-Йоркте қыздары Александрия Захра Джонс — Лекси дүниеге келді. Иман әлі күнге оны «марқұм күйеуім» демейді — тек күйеуім дейді.

Марапаттар

• әлем бойынша 100 млн-нан астам жазба сатылды, Британияда 11 альбомы №1 болды;
• музыкаға қосқан үлесі үшін «Грэмми» (2006); 59-марапаттауда (2017) Blackstar және аттас ән бес жүлде алды;
• төрт Brit Awards: үздік британдық орындаушы (1984 және 2014), музыкаға ерекше үлесі үшін (1996), British Icon (2016); тағы біреуі — Blackstar жылдың британдық альбомы ретінде (2017);
• Рок-н-ролл даңқ залы (1996) және Голливуд даңқ аллеясындағы жұлдыз (1997);
• төрт Ivor Novello сыйлығы.

Бар деректерге қарағанда, Боуи британдық атақтардан екі рет бас тартты: 2000 жылы CBE орденінен, 2003 жылы рыцарьлық атақтан.

Мұрасы және Bowie80 (2026 жылғы қазан)

Боуи үнемі жаңа форматтар ашып отырды: андрогин глэм, әндерге облигация, жеке интернет-провайдер, кенет шығарылымдар, қоштасу альбомы. Оны ЛГБТ қауымдастығы үшін маңызды тұлғалардың бірі деп атайды, ал Rolling Stone оны барлық заманның ұлы әншілері, ән авторлары мен әртістерінің тізіміне енгізген.

2026 жылғы 5 қазанда мұрагерлер 2027 жылға арналған Bowie80 жобасын жариялады:

• V&A Боуи архивіндегі (шамамен 90 мың бірлік) заттарды David Bowie: On Tour турында көрсетеді — алдымен Данди, сосын Блэкпул, басқа қалалар 2028–2029 жылдары;
• BOWIE (breaking) GLASS — Боуи әндері мен Филип Гласс музыкасына негізделген симфониялық қойылым, премьерасы 2027 жылдың көктемінде Копенгагенде;
• Кливлендтегі Рок-н-ролл даңқ залында қарашаның ортасынан қаңтарға дейін поп-ап дүкен мен фанаттар іс-шаралары;
• Нью-Йорк пен Батыс Голливудтағы Morrison Hotel галереяларында 2027 жылғы ақпанның басынан Strange Fascination фотокөрмесі;
• Лондондағы Lightroom-дағы David Bowie: You’re Not Alone иммерсивті шоуы Манчестерге, Брайтонға және Гамбургтегі Port des Lumières-ге барады;
• Nordstrom Сиэтл, Нью-Йорк және Чикагода Undercover, Marc Jacobs, Paul Smith және AllSaints коллекциялары бар тақырыптық дүкендер ашады.

Шеңбер Бромлиде тұйықталады. Плейстоу-Гроувтағы 4-үйді Heritage of London Trust V&A кураторы Джеффри Маршпен бірге қалпына келтіріп жатыр. Интерьерді 60-жылдардың басындағы күйіне қайтарады, «Space Oddity» жазылған кішкентай жатын бөлме де соның ішінде. Jones Day Foundation қоры жобаға £500 мың бөлді. Үйді жұртшылыққа 2027 жылдың соңында ашып, жасөспірімдерге шеберханалар өткізбек.

Дереккөздер: Wikipedia — Дэвид Боуи, Wikipedia — Space Oddity әні, Wikipedia — Зигги Стардаст, Wikipedia — Берлин трилогиясы, Wikipedia — «Heroes» әні, Wikipedia — Let’s Dance альбомы, Wikipedia — Tin Machine, Wikipedia — Bowie Bonds, Wikipedia — BowieNet, Wikipedia — фильмографиясы, Wikipedia — «Піл-адам» пьесасы, Wikipedia — The Next Day, Wikipedia — Blackstar, Wikipedia — Боуидің қазасы, Wikipedia — марапаттары, Wikipedia — Энджи Боуи, Wikipedia — Иман, Wikipedia — Данкан Джонс, Wikipedia — Glastonbury, Rolling Stone — каталогтың Warner Chappell-ге сатылуы, The Daily Star — Боуидің өсиеті, davidbowie.com — Bowie80 пресс-релизі, davidbowie.com — балалық шақ үйі ашылады