Сьюзен Коллинз

АҚШ әуе күштері офицерінің қызы он жылдан астам уақыт балаларға арналған мультфильмдерге сценарий жазды. Сосын жасөспірімдер тікелей эфирде бір-бірін өлтіретін арена ойлап тапты. «Аштық ойындары» кітаптарының таралымы 100 млн данадан асты, фильмдер $3,3 млрд жинады. Ал Сьюзен Коллинз әлем әдебиетіндегі ең тұйық жұлдыздардың бірі болып қала берді: әлеуметтік желісі жоқ, зайырлы жаңалықтарда көрінбейді, сұхбат та сирек береді. 2025 жылы оның Панем туралы бесінші кітабы алғашқы аптада 1,5 млн дана сатылды, ал 2026 жылғы 20 қарашада сол кітаптың экрандық нұсқасы шығады.

Шыққан тегі және отбасы

Сьюзен Коллинз 1962 жылғы 10 тамызда Коннектикут штатының Хартфорд қаласында туған. Ол отбасындағы төрт баланың кенжесі: апалары Кэтрин мен Джоан, ағасы Эндрю бар. Әкесі Майкл Джон Коллинз АҚШ әуе күштерінің подполковнигі болған, Корея мен Вьетнам соғыстарына қатысқан. Атасы мен бірнеше туыс ағасы екі дүниежүзілік соғыста да шайқасқан. Бұл отбасы үшін соғыс кітаптағы ұғым емес, өз тарихы еді.

Әкесінің әскери қызметіне байланысты отбасы жиі көшіп жүрді: АҚШ-тың шығысында да, Брюссельде де тұрды. Қыз көп кітап оқыды, гимнастикамен айналысты, орманды аралағанды жақсы көрді. Әкесінің қызметі арқылы ол кедейлік, аштық және соғыстың адамға не істейтіні туралы ерте білді. Кейін дәл осы тақырыптар «Аштық ойындарының» негізгі өзегіне айналады.

Білімі: театр және драматургия

1980 жылы Коллинз Бирмингемдегі Алабама бейнелеу өнері мектебін театр бағыты бойынша бітірді. Одан кейін Блумингтондағы Индиана университетіне түсті. 1985 жылы ол екі мамандық бойынша диплом алды: театр және телекоммуникация.

1987 жылы Коллинз Нью-Йоркке көшті. 1989 жылы Нью-Йорк университетінің Тиш өнер мектебінде драматургия магистрі (MFA) дәрежесін алды. Сценарист мектебі оның кітаптарынан әлі күнге байқалады: тараулары қысқа, әр тарау шиеленіспен бітеді, оқиғаны экранда көз алдыңа елестету оңай.

Теледидар: 1991–2000 жылдар

Кәсіби жолы 1991 жылы балалар теледидарынан басталды. Коллинз Nickelodeon және Nick Jr. арналарының сериалдарына сценарий жазды:

• Clarissa Explains It All («Кларисса бәрін біледі»);
• The Mystery Files of Shelby Woo («Шелби Вудың құпия істері»);
• Little Bear («Кішкентай аю»);
• Oswald («Освальд»);
• Wow! Wow! Wubbzy! («Вау! Вау! Вабзи!»).

Ол PBS арнасындағы «Клиффордтың күшік кезі» сериалының бас сценарисі болды, Kids’ WB үшін Generation O! шоуында жұмыс істеді. Бірлесіп жазған «Santa, Baby!» (2001) рождестволық мультфильмі АҚШ сценаристер гильдиясының анимация санатындағы номинациясына ие болды. Алғашқы кітабы да теледидармен байланысты шықты: 1999 жылы «Шелби Ву» сериясы бойынша «Fire Proof» повесі жарық көрді.

«Жерасты хроникалары» (2003–2007)

Алғашқы өз циклі «Алиса ғажайыптар елінде» ертегісінен туды. Коллинз бір сұрақ қойды: қала баласы қоянның інінен емес, Нью-Йорктің кәріз люгінен құлап түссе, не көрер еді? Осылайша Грегор есімді бала пайда болды. Ол люк арқылы өз соғыстары мен көріпкелдік болжамдары бар жерасты әлеміне түседі.

2003–2007 жылдары бес кітап шықты. Балаларға арналған фэнтези сыртымен бұл кітаптар соғыс пен оның құны туралы айтты. Бірінші кітап NAIBA сыйлығын алды, 2006 жылы Waterstones балалар сыйлығының финалына шықты. 2003 жылы Коллинз отбасымен бірге Нью-Йорктен Коннектикуттағы Ньютаунға көшті.

«Аштық ойындары» (2008–2010)

2008 жылғы 14 қыркүйекте «Аштық ойындары» (The Hunger Games) жарық көрді. Идеяның бастауы — Тесей мен Минотавр туралы грек мифі: онда Афины Критке құбыжыққа салық ретінде жігіттер мен қыздарды жібереді. Китнисс Эвердин кіші сіңлісінің орнына аренаға өз еркімен барады да, Капитолийге қарсы көтерілістің символына айналады.

Жалғасы жыл сайын шығып тұрды: «Жалын тұтанады» (Catching Fire) — 2009 жылғы 1 қыркүйекте, «Мазақшы торғай» (Mockingjay) — 2010 жылғы 24 тамызда. Алғашқы кітап шыққаннан кейін 14 ай өтпей-ақ, алғашқы екі кітап тек Солтүстік Америкада 1,5 млн дана болып басылды. Бірінші кітап The New York Times бестселлерлер тізімінде қатарынан 60 аптадан астам тұрды. 2010 жылы Time журналы Коллинзді әлемдегі ең ықпалды адамдардың тізіміне енгізді.

Трилогия заманның дәл нүктесіне тиді. Бұл жасөспірімдерге арналған, бірақ ересектер де оқыған кітап еді. Әрі басты жауы құбыжық емес, зорлықты көрерменге арналған шоуға айналдыратын жүйе болатын антиутопия еді.

Кино: Китнисс, Сноу және $3,3 млрд

Экрандау құқығын Lionsgate алды, продюсері — Нина Джейкобсонның Color Force компаниясы. Бірінші фильмнің сценарийіне Коллинздің өзі қатысты. Режиссер Гэри Росс болды, түсірілім 2011 жылдың көктемінде басталды. Китнисті Дженнифер Лоуренс, Питті — Джош Хатчерсон, Гейлді — Лиам Хемсворт ойнады. Фильм 2012 жылы шықты. Сол жылдың наурызында Коллинз Kindle тарихындағы ең көп сатылған авторға айналды. Amazon деректері бойынша, Kindle оқырмандары ең көп белгілеген 100 үзіндінің 29-ы соныкі болған.

Франшиза төрт фильмге ұласты: соңғы кітапты екі бөлімге бөлді. 2013 жылы «Жалын тұтанады» фильмі шықты. 2020 жылдың мамырында Коллинз Панемге «Жыландар мен әнші құстар балладасы» (The Ballad of Songbirds and Snakes) приквелімен оралды. Бұл — трилогиядағы оқиғалардан 64 жыл бұрын болашақ тиран-президент Кориолан Сноудың жастығы туралы хикая. Ол бойынша түсірілген фильм 2023 жылғы 17 қарашада Том Блайт пен Рейчел Зеглердің қатысуымен шықты. «Аштық ойындары» фильмдері әлемдік прокатта барлығы $3,3 млрд жинады.

«Орақ таңы» (2025)

2025 жылғы 18 наурызда циклдың бесінші кітабы — «Орақ таңы» (Sunrise on the Reaping) шықты. Басты кейіпкері — Китнисстің кекесінді тәлімгері Хеймитч Эбернети. Оқиға 50-ші Ойындарда, яғни Екінші Ширек ғасырлық сойқанда өтеді. Коллинз кітаптың бастауы ретінде философ Дэвид Юмның «азшылық көпшілікті қаншалықты оңай басқарады» деген ойын атады. Кітаптың басты тақырыптары — үгіт-насихат және тарихты кім баяндайтынын бақылайтындардың билігі.

Scholastic кітапты ағылшын тілінде 2,5 млн дана алғашқы таралыммен басып шығарды. Алғашқы аптада 1,5 млн данадан астам сатылды, оның 1,2 млн-ы АҚШ-та. Бұл — серия тарихындағы ең үздік бастама. Scholastic президенті Элли Бергер сатылым барлық күткеннен асып түскенін айтты. Аударма құқығы 55 тілге сатылды.

Орыс тілінде роман 2025 жылғы 25 наурызда АСТ баспасынан Дарья Целовальникованың аудармасымен шықты, алғашқы таралымы — 20 мың дана. Баспаның дерегінше, Ресейде Коллинз кітаптары барлығы шамамен 900 мың дана сатылған.

Кітап 2025 жылғы Goodreads Choice Awards сыйлығын жасөспірімдер фэнтезиі мен фантастикасы санатында алды. Сондай-ақ Dragon Award жүлдесін жеңіп, 2026 жылғы British Book Awards-та жылдың балалар кітабы атанды.

Басты кітаптары

• «Жердің үстінен келген Грегор» (Gregor the Overlander, 2003) — «Жерасты хроникаларының» бастауы: бала Нью-Йорк астындағы жерасты әлеміне құлап түседі. Циклдың тағы төрт кітабы 2007 жылға дейін шықты.
• «Аштық ойындары» (2008) — Китнисс Эвердин сіңлісінің орнына аренаға барады. NYT бестселлерлер тізімінде қатарынан 60 аптадан астам тұрды; 2012 жылы Дженнифер Лоуренспен экрандалды.
• «Жалын тұтанады» (2009) — жеңімпаздар аренаға қайта оралады, Панем қайнай бастайды. Goodreads Choice Awards; 2013 жылғы фильм.
• «Мазақшы торғай» (2010) — Капитолиймен ашық соғыс және екі жақтың да насихатының құны. Екі бөлім болып экрандалды.
• «Джунгли жылы» (Year of the Jungle, 2013) — әкесі Вьетнамда соғысқан жыл туралы суретті өмірбаяндық кітап. 2014 жылғы Christopher Award.
• «Жыландар мен әнші құстар балладасы» (2020) — Кориолан Сноудың жастығы. 2023 жылы Том Блайт пен Рейчел Зеглермен экрандалды.
• «Орақ таңы» (2025) — Екінші Ширек ғасырлық сойқан жас Хеймитчтің көзімен. Алғашқы аптада 1,5 млн дана; фильмі 2026 жылғы 20 қарашада шығады.

Ақша

Коллинз табысын жарияламайды. Ең белгілі бағалауды Forbes жасаған: 2013 жылғы ең көп табыс тапқан жазушылар рейтингінде ол жылына $55 млн табыспен үшінші орын алды. Табыстың негізі — Панем туралы кітаптар мен олардың экрандық нұсқалары. Ол кезде екінші фильм прокатқа енді ғана шығуға дайындалып жатқан еді.

Жеке өмірі

1992 жылы Коллинз Индиана университетінде танысқан Чарльз «Кэп» Прайорға тұрмысқа шықты. Прайор оның мансабын қолдап, «Аштық ойындарының» алғашқы қолжазбаларын бірінші оқығандардың бірі болды. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар — Чарли мен Изабель. IMDb сайтында олар 2015 жылы ажырасқаны айтылады, бірақ мұны ерлі-зайыптылардың өздері растаған емес. Коллинз Коннектикуттағы Ньютаунның Сэнди-Хук ауданында тұрады, әлеуметтік желі жүргізбейді, жұрт алдына сирек шығады.

Марапаттары

• 2010 — Time нұсқасы бойынша әлемдегі ең ықпалды 100 адамның тізімі;
• 2014 — «Джунгли жылы» үшін Christopher Award;
• 2016 — АҚШ авторлар гильдиясының «Әдеби қауымдастыққа сіңірген ерекше еңбегі үшін» сыйлығы; оны жасөспірімдер прозасының авторы алғаш рет алды;
• «Аштық ойындары» — California Young Reader Medal, Rebecca Caudill Award, Sequoyah Book Award, 2012 жылғы Teen Choice Awards және ондаған оқырмандар сыйлығы;
• «Жалын тұтанады» — Goodreads Choice Awards, 2010 жылғы Indies Choice Book Awards;
• «Мазақшы торғай» — Goodreads Choice Awards, Locus пен Андре Нортон сыйлығына номинациялар;
• «Орақ таңы» — 2025 жылғы Goodreads Choice Awards, Dragon Award, 2026 жылғы British Book Awards (жылдың балаларға арналған көркем кітабы).

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Жылдың басты оқиғасы — Lionsgate 2026 жылғы 20 қарашада шығаратын «Аштық ойындары: Орақ таңы» фильмі. Режиссері — Фрэнсис Лоуренс, сценарийін Билли Рэй жазды. Жас Хеймитчті Джозеф Зада, президент Сноуды Ральф Файнс ойнайды. Фильмде сондай-ақ Эль Фаннинг (Эффи Тринкет), Джесси Племонс (Плутарх Хевенсби), Гленн Клоуз, Киран Калкин (Цезарь Фликерман), Маккенна Грейс, Майя Хоук және Келвин Харрисон кіші бар. Трейлері 2025 жылдың қарашасында шықты. Коллинздің өзі әдеттегідей жарнамадан алыс жүр — ол үшін таралым сөйлейді.

Дереккөздер: Wikipedia — Сьюзен Коллинздің өмірбаяны, Scholastic — «Орақ таңы» мен серияның сатылымы, ABC News / AP — серия тарихындағы ең үздік бастама, The Christian Science Monitor — Forbes 2013 рейтингі, TheWrap — «Орақ таңы» фильмі, АСТ — орысша басылым, Сьюзен Коллинздің ресми сайты