Ольга Харлан

Ольга Харлан — Украина тарихындағы ең көп атақ жинаған олимпиадашы. Оның бес Олимпиададан алты медалі бар: Бейжің-2008-дегі командалық алтыннан Париж-2024-тегі командалық алтынға дейін. Қылыштан жеке сайыста әлем чемпионы атағын төрт рет жеңіп алған. Бірақ оған әлемдік атақ әкелген — қол алыспаған жекпе-жегі. 2023 жылы Миланда Харлан ресейлік қарсыласымен қол алысудан бас тартып, қара карточка алды және дисквалификацияланды. Ал келесі күні ХОК президенті Томас Бах оған Париж Олимпиадасындағы орынды жазбаша кепілдендірді. Қазір ол 36 жаста, мансабы үзілісте: 2026 жылы маусымда қызы дүниеге келді.

Шығу тегі және отбасы

Ольга Геннадьевна Харлан 1990 жылы 4 қыркүйекте Николаевта туған. Әкесі Геннадий жүзгіш әрі желкенді спорт нұсқаушысы болған, анасының аты — Ирина. Ольганың Татьяна есімді әпкесі бар. Ата-анасы әлі күнге Николаевта тұрады.

Қылышқа апарған жол қарапайым есептен басталды. znaki.fm мәліметінше, қыз алдымен үш жыл бальдық бимен айналысқан, бірақ ол тым қымбатқа түскен. Семсерлесу секциясы тегін еді, отбасы соны таңдады. Дереккөздер бастаған жасын әртүрлі көрсетеді: 9 не 10 жас. Алғашқы жаттықтырушысы — өзінің шоқынған әкесі Анатолий Шлыкарь. Кейін оны Артём Скороход пен жеке жаттықтырушысы Юрий Марченко баптады.

Бейжің-2008: 17 жасында алтын

Харлан жасөспірімдер деңгейінде ерте жеңе бастады — нәтижесінде жастар арасындағы әлем чемпионаттарынан сегіз алтын жинады. Бейжіңдегі ересектер Олимпиадасында ол 17 жаста еді және командалық қылыштан олимпиада чемпионы болып оралды. 2009 жылы Анталияда әлем чемпионатының алғашқы командалық алтыны мен жеке күмісі келді. Сол жылы ол Еуропа чемпионатында жеңіп, «Спорт батырлары» оны алғаш рет жылдың үздік спортшысы деп атады.

Саясат: 2010–2014

2010 жылы Харлан Аймақтар партиясынан Николаев қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды. Жоғарғы Радаға да түсіп көрді: 2012 жылы сол партияның тізімінде №194 болып тұрды, 2014 жылы Жасылдар партиясынан Киевтегі сайлауға қатысты. Екі рет те сәтсіз аяқталды. Аймақтар партиясының фракциясынан 2014 жылы наурызда шықты. Қазір бұл тәжірибені көңілін қалдырған әрі «ащы» деп атайды.

Ең жақсы жылдары: 2012–2019

Лондон-2012-де Харлан жеке қола алды. Одан кейін оны дәуірдің басты қылышшыларының біріне айналдырған серия басталды. Жеке сайыста ол әлем чемпионы атағын төрт рет жеңіп алды:

• 2013 — Будапешт (сонда командалық алтын да алды);
• 2014 — Қазан;
• 2017 — Лейпциг;
• 2019 — Будапешт.

Сонымен қатар жеке Еуропа чемпионатында алты рет (2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2019), командалықта екі рет жеңді. 2011 және 2013 жылдары Универсиадаларда жеңіске жетті, 2015 жылы Бакудегі Еуропа ойындарының командалық турнирінде топ жарды. Бес маусымды әлемдік рейтингтің бірінші орнында аяқтады: 2012/13, 2013/14, 2017/18, 2019/20 және 2020/21.

Рио-2016 Олимпиадасынан Харлан екі медаль әкелді — командалық күміс пен жеке қола. Сол жылы оны Халықаралық семсерлесу федерациясының (FIE) Даңқ залына енгізді. Токио-2020 оның мансабындағы медальсыз қайтқан жалғыз Ойын болды.

Милан-2023: болмаған қол алысу

2023 жылы 27 шілдеде Миландағы әлем чемпионатында Харлан бейтарап мәртебеде шыққан ресейлік Анна Смирновамен кездесті. Ол 15:7 есебімен жеңіп, қол алысудың орнына семсерлерді түйістіруді ұсынды. Смирнова бас тартып, жолақ үстінде отырып наразылық білдірді: Википедия бойынша бұл 45 минутқа, AP бойынша 50 минуттан астам уақытқа созылды. Төрешілер Харланға қара карточка көрсетіп, оны дисквалификациялады.

«Мен семсермен сәлемдесуді ұсындым, ол қаламады, ал төреші маған кетуге болатынын айтты…» — деп түсіндірді кейін Харлан. Жауап ең жоғарыдан келді. 28 шілдеде Томас Бах оған хат жазып, 2024 жылғы Олимпиададағы орынды әдеттегі квотадан тыс «бірегей ерекшелік» ретінде кепілдендірді. Хатында ол Харлан бастан кешкен «эмоциялар мен сезімдердің американдық тауларын» еске алды. FIE оған командалық турнирге оралуға рұқсат етті, бірақ жазаны алып тастаған жоқ.

Ол кезде Харланның формасы тамаша еді: Миланнан бірнеше апта бұрын ғана ол Краковтағы Еуропа ойындарының жеке турнирінде жеңген болатын.

Париж-2024: «алтындай» қола

Парижде Украинаға Ойындардың алғашқы медалін Харлан әкелді. Жеке қола үшін жекпе-жекте ол кореялық Чхве Се Бинді 15:14 есебімен ұтып, медальді ресейлік басқыншылық кезінде қаза тапқан украин әскерилері мен спортшыларына арнады. «Әр медаль — алтын сияқты. Оның қола екені маған бәрібір. Бұл — алтын», — деді ол AP-ге.

Бірнеше күннен кейін нағыз алтын да келді. Командалық турнирдің финалында Украина құрамасы — Харлан, Алина Комащук, Олена Кравацкая және Юлия Бакастова — Оңтүстік Кореяны 45:42 есебімен жеңді. Бұл Украинаның осы Ойындардағы алғашқы алтын медалі еді. «Бір жыл бұрын мен дисквалификацияға байланысты семсерлесуді тастай жаздадым. Бұл — өте бақытты аяқталған оқиға», — деді Харлан.

Алтыншы медалімен ол Яна Клочкованы басып озып, Украинаның ең көп атақ жинаған олимпиадашысы атанды. Олимпиадалық қылышын аукционға шығарды, оны харьковтық «Металлист 1925» футбол клубы 10 млн гривнаға (шамамен $242 мың) сатып алды.

Оның күші неде

Қылыш — семсерлесудегі ең жылдам қару, ал Харлан ондағы эталон болып жылдар бойы қалды: рейтингтің бірінші орнында бес маусым және Бейжіңнен Парижге дейін 16 жыл бойғы медальдар. Оны жүйкені жұқартатын жекпе-жектерді ұта білуі ерекшелейді — париждік қола бір ғана соққы артықшылығымен алынды.

Өз философиясын ол былай сипаттаған: «Қарсыластарыма әрдайым құрметпен қараймын. Жарысқа дейін дос бола аламыз, бірақ жолақта кімнің мықты екенін көрсету үшін шайқасамыз». Миланнан кейін бұған қағидаға келгенде шегінбейтін адамның беделі қосылды.

Марапаттары

• «Украинаның ұлттық аңызы» атағы (2024 жылғы тамыз).
• Бостандық ордені (2024).
• Княгиня Ольга орденінің I, II және III дәрежелері.
• «Еңбегі үшін» орденінің I, II және III дәрежелері.
• Украинаның еңбек сіңірген спорт шебері.
• FIE Даңқ залы (2016).
• «Спорт батырлары» нұсқасы бойынша жылдың үздік спортшысы: 2009, 2014, 2016, 2017.
• Украина ҰОК-ның «Бірліктің спорттық символы» арнайы сыйлығы (2025 жылғы қаңтар).

Жеке өмірі

Харланның алғашқы күйеуі семсерлесуші Дмитрий Бойко еді: олар 2014 жылы үйленіп, 2018 жылы ажырасты. Көп жылдан бері ол Болоньяда тұрады және жергілікті Virtus Scherma клубы үшін өнер көрсетеді. Серіктесі — итальяндық қылышшы Луиджи Самеле. Соғыс кезінде ол Харланның әпкесі мен жиенін Украинадан эвакуациялауға көмектесті.

2024 жылы 5 қыркүйекте, Парижден көп ұзамай, Харлан құда түскенін жариялады: Самеле АҚШ-тағы демалыс кезінде ұсыныс жасаған. «„Күтпеген жерден“ мен иә дедім», — деп жазды ол постқа. 2026 жылы 3 ақпанда жүкті екенін хабарлады, ал 2026 жылы 14 маусымда жұптың Арианна атты қызы дүниеге келді.

Қызықты деректер

• 2020 жылы Mattel компаниясы «Үлгі тұлғалар» сериясында Харланның бейнесіндегі Барби шығарды.
• Ол украин, орыс және ағылшын тілдерінде сөйлейді, ал Италияда тұрады.
• Париждік оқиғасы бар украин жұлдызы жалғыз Харлан емес: 2024 жылғы Ойындардың ашылуында Украина туын теннисші Элина Свитолина көтерді.
• 2025 жылы ол Еуропа чемпионатына да, Тбилисидегі әлем чемпионатына да қатысқан жоқ.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Харлан мансабын ресми түрде аяқтаған жоқ. 2024 жылы тамызда кету туралы сұраққа: «Білмеймін, бұл сұраққа әзірге жауап бере алмаймын», — деді. 2026 жылы ақпанда нақтырақ айтты: «Мансабым үзілісте. Жеке өмір басталды». 2026 жылы маусымда FIE Ресей мен Беларусьтен санкцияларды алып тастағанда, Харлан бұған қатаң қарсы шықты: «FIE шешімі соғысты жалғастыруға, қалаларды қиратуға, адамдардың өмірін қиюға және соған қарамастан халықаралық спорт қауымдастығына қайта оралуға болады деген белгі береді».

Дереккөздер: Wikipedia — өмірбаяны мен медальдары, Olympics.com — спортшы профилі, AP — Париж-2024 қоласы, AP — командалық алтын, AP/TSN — Томас Бахтың хаты, Украина Президенті — «Ұлттық аңыз» атағы, Zaxid.net — өмірінен деректер, Вікна — құда түсу, Sport.ua — қызының дүниеге келуі, Sport.ua — мансап үзілісте, Sport.ua — FIE шешімі туралы