ФИФА

ФИФА әлемдік футболды басқарып, әлем чемпионаттарын өткізеді. Оған 211 ұлттық қауымдастық кіреді, штаб-пәтері Цюрихте. 2026 жылдың күзінде ұйымның өзі басты жаңалыққа айналды: УЕФА президент Джанни Инфантино жұмысы туралы ФИФА-ға 42 сұрақ жіберді, ал 2027 жылғы наурызда президент сайлауы өтеді.

Париж және алғашқы жылдар (1904–1930)

ФИФА 1904 жылғы 21 мамырда Парижде, Сент-Оноре көшесі 229 мекенжайындағы USFSA спорт одағы ғимаратының артқы бөлігінде құрылды. Федерацияны Бельгия, Дания, Франция, Нидерланд, Швеция және Швейцария өкілдері ашты, ал Испанияның атынан болашақ «Реал» Мадрид клубы қатысты. Алғашқы президент француз Робер Герен болды.

Ерте тарихта ең үлкен рөлді 1921–1954 жылдары президент болған Жюль Риме атқарды. Оның тұсында 1930 жылы Уругвайдың Монтевидео қаласында тұңғыш әлем чемпионаты өтті.

Авеланж бен Блаттер дәуірі (1974–2015)

1974 жылы президент бразилиялық Жоао Авеланж болды, ол 1998 жылға дейін басқарды. Орнына швейцариялық Йозеф Блаттер келді. 1991 жылы әйелдер әлем чемпионаты басталды. 2022 жылы ФИФА түсімі $5,8 млрд-тан асты.

Қазақстан бұл жүйеге КСРО ыдырағаннан кейін кірді. Ел футбол федерациясы 1994 жылы ФИФА мен Азия конфедерациясының толық мүшесі болды, ал 2002 жылы УЕФА-ға ауысты.

2015 жылғы сыбайлас жемқорлық жанжалы

2015 жылғы 27 мамырда Швейцария полициясы ФИФА-ның жеті қызметкерін 65-конгресс алдында Цюрихтегі Baur au Lac қонақүйінде ұстады. Сол күні Майами-Бичтегі КОНКАКАФ штаб-пәтері тінтілді, ал ФИФА кеңсесінен швейцариялықтар электронды деректер мен құжаттарды алып кетті. АҚШ айыптауы Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы медиа мен маркетинг құқығы үшін шамамен $150 млн пара туралы болды.

• Істе 14 адамға айып тағылды, оның ішінде тоғыз қазіргі және бұрынғы басшы болды.
• 2015 жылғы желтоқсанда Альфредо Хавит пен Хуан Анхель Напут қамауға алынып, тағы 16 айып тағылды.
• 2015 жылғы 8 қазанда Блаттер, бас хатшы Жером Вальке және УЕФА басшысы Мишель Платини 80 күнге шеттетілді.
• Соңында 14 қатысушы сотталды: 12 адам және екі ұйым.

Блаттер шығарылды, 2016 жылғы ақпанға дейін президент міндетін камерундық Исса Хаяту атқарды.

Инфантино және 48 команда (2016–2026)

Инфантино 2016 жылғы 26 ақпанда сайланды. Оның тұсында 32 командалық кеңейтілген клубтық әлем чемпионаты шықты, ал 2026 жылғы әлем чемпионаты 32 құрамадан 48-ге дейін ұлғайып, 40 матчқа көбейді.

ФИФА өз Бейбітшілік сыйлығын да ашты: ол 2025 жылғы 6 қарашада жарияланды, ал 5 желтоқсанда Вашингтондағы жеребе кезінде алғашқы лауреат Дональд Трамп болды.

Ақша

Inside World Football хабарлауынша, 2025 жылғы түсім $2,66 млрд болып, өз жоспарынан $225 млн асты. Оның $2,13 млрд-ын клубтық әлем чемпионаты әкелді. 2023–2026 цикліне алдымен $13 млрд межеленген, ал 2027–2030 жылдарға ФИФА $14 млрд-тан астам күтеді.

2026 жылғы әлем чемпионаты $15 млрд әкелді: бұл санды The Times пен The Guardian-ға сілтеп Inside World Football және Italpress айтады, бірақ ФИФА оны ресми растаған жоқ. Билет пен қонақжайлылық $3,3 млрд бюджеттің орнына $5 млрд берді. Салыстыру үшін, 2022 жылы бұл сан $929 млн болған. Барлығы 6,81 млн билет сатылды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қараша)

Дау әлем чемпионаттары құқығының бір бөлігін сату жоспарына байланысты. Inside World Football жазуынша, $4,2 млрд мәміле бұл құқықтарды шамамен $20 млрд-қа бағалаған, ал инвестор Thrive Capital болған. Федерациялар қарсы шығып, жоспардан бас тартылды.

19 қазанда УЕФА бас хатшысы Теодор Теодоридис әріптесі Маттиас Графстрёмге 12 тақырып бойынша 42 сұрақ жазып, жауапқа екі апта берді. Сұрақтар Thrive келісіміне, Инфантиноға төленген ақшаға, жеке ұшақтарға және Трамппен қарым-қатынасқа қатысты. Президент сайлауына кандидат ұсыну 18 қарашаға дейін жалғасады.

Дереккөздер: Wikipedia — FIFA, Wikipedia — 2015 жылғы іс, Inside World Football — 2025 жылғы түсім туралы, Inside World Football — әлем чемпионаты билеттері туралы, Italpress — әлем чемпионаты түсімі туралы, Wikipedia — Қазақстан футбол федерациясы, All Football — УЕФА хаты туралы