СҚО-да қоныс аударушыларға салынған бос үйлер бұзылып жатыр

Солтүстік Қазақстандағы Сергеевка қаласында шамамен алты жыл бұрын «Еңбек» мемлекеттік бағдарламасымен қоныс аударушыларға салынған үйлер бұзыла бастады. Иесіз қалып, тоналған 14 үй апатты деп танылды, оның төртеуі жермен-жексен етілді. Бұл туралы ҚТК телеарнасы хабарлады.

Қалада барлығы 109 үй салынған, мемлекетке бұл шамамен 800 млн теңгеге түскен. Бір үйдің құны 7,3 млн теңгедей болды, ал апатты 14 үй бюджетке 100 млн теңгеге жуық тұрды. Үйлердің 80-ге жуығына адам қоныстанды, қалған ондаған үй тұрақты иесін таппады.

Адамдар неге кетіп қалды

Үйлерге елдің оңтүстігінен және алыс шетелден келген отбасылар орналастырылды. Баспана оларға меншікке емес, жалға берілді, ай сайын 6–8 мың теңге төлеуі керек еді. Жаңа қоныстанушылардың бір бөлігі шыдамай кетіп қалды, кейбірі ешкімге ештеңе айтпады. Мұндай үйді билік тек сот арқылы немесе тұрғынның жазбаша бас тартуымен ғана қайтарып ала алатын.

«Адам қыста кетіп қалды, жиһазын тастап кетті… Бұл үйлерді ашуға тура келді, өйткені тұрғындар жоқ», деді ҚТК-ға Шал ақын ауданы әкімінің орынбасары Жарқын Мұхамеджанов.

Бейбіт Халматовтың отбасы Сергеевкаға Оңтүстік Қазақстаннан төрт жыл бұрын көшіп келген. Олардың алты баласы бар, үйі көшедегі адам тұратын соңғы үй болып қалды. Ираннан келген көршілері қоштаспастан кетіп қалған. Халматовтың айтуынша, мұнда қыс жарты жылға созылады, сондықтан оған алдын ала дайындалу керек: «Екі ай тек қысқа дайындалып жұмыс істедім».

Шығынды кім төлейді

Аудан мемлекеттік баспананы тастап кеткен 40 отбасыға сотқа талап арыз берді. Қоныс аударушылар өздеріне жұмсалған ақшаны қайтаруы тиіс, бірақ шенеуніктердің өзі көбінен алатын ештеңе жоқ екенін мойындайды. Демек, бюджет шығынның басым бөлігін қайтара алмайтын сияқты.

Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігі 2020 жылы бұл тәртіпті былай түсіндірген еді: үйдің құны 7 млн теңге, жалдау шарты 20 жылға жасалады, ал бес жылдан кейін баспананы қалдық құны бойынша сатып алуға болады. Әкімдік мұны іс жүзінде пайызсыз несие деп атаған. 2019 жылы облыста қоныс аударушыларға 428 үй салынған, 2020 жылы тағы 688 үй сатып алу жоспарланған.

Бағдарламаның кейінгі тағдыры

Өңірде бұл алғашқы жағдай емес. 2023 жылы Сарытомар ауылында жеке кәсіпкер қоныс аударушыларға салып жатқан үйлердің қабырғасы бұзылды. Сол кезде аудан әкімдігі «Еңбек» бағдарламасы 2021 жылы аяқталғанын, қаржыландыру тоқтағанын, ал мердігер құрылыс материалдарын алып кеткенін түсіндірді. Үйлерден тек іргетас қалды.

Мемлекеттік бағдарламамен көшуді ойлап жүргендер үшін Сергеевка басты тәуекелді көрсетеді. Мемлекеттен жалға алынған үй сатып алынғанша сенікі емес, ал бас тарту рәсімін ресімдемей кетсең, сотқа тартыласың. Қолдаудың келесі нұсқасы басқаша: 2027 жылдан бастап қоныс аударушыларға 1625 АЕК-ке дейін сертификат беру уәде етілген.

Дереккөздер: Tengrinews — ҚТК дерегі бойынша Сергеевкадағы үйлердің бұзылуы, Zakon.kz — СҚО-дағы қоныс аударушылар баспанасының шарттары, 2020, NewTimes.kz — Сарытомар ауылындағы үйлер, 2023