Чанпэн Чжао

Криптоәлем оны жай ғана CZ деп атайды. Чанпэн Чжао жарты жылда әлемдегі ең ірі криптобиржаны құрды, кейін Америка сотында кінәсін мойындады, төрт ай түрмеде отырды, ал бір жылдан соң президенттің кешірімін алды. Forbes бағалауынша, ол — Канаданың ең бай адамы және әлемдегі ең бай жиырма адамның бірі. Binance-ті ресми түрде енді басқармайды, бірақ оның ең ірі акционері болып қала береді. 2026 жылғы 29 қазанда хакерлер биржадан шамамен $6,3 млрд шығарып әкеткенде, пайдаланушыларды дәл осы адам тыныштандырды.

Шығу тегі және отбасы

Чжао 1977 жылы Цзянсу провинциясындағы Ляньюньган қаласының Ганьюй ауданында туды. Ата-анасы мұғалім еді. Әкесі Чжао Шэнкай университетте сабақ берді, ал ұлы туғаннан кейін көп ұзамай «буржуазияшыл зиялы» деген таңба алып, ауылға жер аударылды.

1989 жылдың соңында, Тяньаньмэнь алаңындағы оқиғалардан кейін, отбасы Канада визасын алып, Ванкуверге көшті. Чанпэн ол кезде 12 жаста еді. Жасөспірім кезінде қолы бос болса жұмыс істеді — McDonald’s-та да, жанармай бекетінде де. Өз сөзіне қарағанда, Канада азаматтығын шамамен 1992 жылы алған.

Білімі және алғашқы жұмыстары

Чжао Монреальдағы Макгилл университетіне түсіп, бағдарламашы мамандығын алды. Студент кезінде Токио қор биржасының мердігерінде тағылымдамадан өтті: акцияны сатып алу мен сатуға берілген өтінімдерді сәйкестендіретін бағдарлама жазды. Кейін төрт жыл Bloomberg Tradebook-та фьючерс саудасына арналған бағдарламалар әзірледі.

Жылдам биржалық жүйелер оның бүкіл мансабының өзегіне айналды. 2005 жылы Чжао Шанхайға көшіп, алғашқы өз компаниясы Fusion Systems-ті ашты. Ол брокерлерге жоғары жиілікті сауда жүйелерін жасады, олар нарықтағы ең жылдам жүйелердің қатарында болды.

Барын биткоинге салды

Биткоин туралы Чжао алғаш рет 2013 жылы покер ойнап отырғанда байыппен естіді. Кәсіпкер Бобби Ли оған ақшасының оннан бірін криптовалютаға салуға кеңес берді. Чжао басқаша істеді: Шанхайдағы пәтерін сатып, бар байлығын биткоинге айналдырды. Отбасы мұны естіп шошып кетті.

Содан кейін ол салаға тікелей жұмысқа кірді. Blockchain.info командасының үшінші мүшесі болып, сегіз ай бойы әзірлеуді басқарды. Одан кейін бір жылға жетпейтін уақыт қытайлық OKCoin биржасының техникалық директоры болды. Осы тәжірибеден кейін биржаны өзі құрамын деп шешті.

Binance (2017–2023)

Binance 2017 жылдың шілдесінде іске қосылды. Токендерді алғашқы орналастырудан команда $15 млн жинады, ал сауда 11 күннен кейін басталды. 2017 жылдың соңында Қытай криптобиржаларға тыйым салды. Чжао елден кетті, биржа шын мәнінде халықаралық компанияға айналды.

Биржа қарқынды өсті. 2018 жылдың ақпанында-ақ Forbes Чжаоны криптосаланың ең бай адамдары тізімінде үшінші орынға қойып, байлығын $1,1–2 млрд деп бағалады. 2019 жылы Binance-тің Binance.US атты американдық алаңы мен өз блокчейні пайда болды. 2021 жылы Чжао Bloomberg-ке өтімді байлығының дерлік бәрі криптовалютада екенін айтты.

Сот және түрме (2023–2024)

Америка реттеушілері Binance-ті 2023 жылы қолға алды. 27 наурызда биржа мен Чжаоға АҚШ-тың Тауарлық фьючерстер саудасы жөніндегі комиссиясы (CFTC) талап арыз берді, маусымда Бағалы қағаздар жөніндегі комиссия (SEC) 13 айып тағып сотқа жүгінді.

2023 жылдың қарашасында Чжао АҚШ Әділет министрлігімен келісімге келді. Ол Америкадағы Банк құпиясы туралы заңды бұзғанын мойындап, $50 млн айыппұл төлеуге және CEO қызметінен кетуге келісті. Binance те кінәсін мойындап, $4,3 млрд төледі. Компанияны Ричард Тэн басқарды.

2024 жылдың сәуірінде Сиэтлдегі федералдық сот Чжаоға төрт ай бас бостандығынан айыру жазасын берді. Ол жазасын Калифорниядағы Ломпок федералдық түрмесінде өтеп, 2024 жылғы 27 қыркүйекте бостандыққа шықты.

Кешірім (2025)

2025 жылғы 23 қазанда Дональд Трамп Чжаоға кешірім жасады. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Каролин Ливитт президент өзінің конституциялық құқығын «Байден әкімшілігі криптовалютаға қарсы соғысында қудалаған» адамға қатысты пайдаланғанын мәлімдеді. Чжао X-те Трампқа шексіз алғысын білдіріп, Американы «криптовалюта астанасына» айналдыру үшін бәрін жасайтынын жазды.

Кешірім сұрақ тудырды. Wikipedia Америка баспасөзіне сілтеме жасап, Binance лоббиге $800 мың жұмсағанын, оның ішінде кешірім мәселесіне де жұмсалғанын жазады. Ал 2025 жылғы 31 қазанда 60 Minutes бағдарламасына берген сұхбатында Трамп Чжаоның кім екенін білмейтінін айтты.

Қазақстан

Чжаоның Қазақстанмен байланысы ертеден басталады. 2022 жылдың мамырында оны Ақордада Қасым-Жомарт Тоқаев қабылдады. Кездесу қорытындысында Цифрлық даму министрлігі мен Binance ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды — Қазақстанда Binance Lab негізінде криптоиндустрияның өңірлік хабын құру туралы. «Менің ойымша, Қазақстан криптовалютаны қабылдау мен реттеу жағынан Азиядағы жол бастаушы», — деді сол кезде Чжао Forbes Kazakhstan-ға.

2022 жылдың қазанында Binance «Астана» халықаралық қаржы орталығынан цифрлық активтермен сауда алаңына және криптовалютаны сақтауға лицензия алды. Қазақстандағы еншілес компанияны цифрлық даму министрінің бұрынғы бірінші орынбасары Жаслан Мадиев басқарды.

2025 жылғы 2 қазанда Астанадағы Digital Bridge форумында Чжао Тоқаевпен қайта кездесті. Олар Binance-ті лицензиялау мен BNB-ні мемлекеттік резервке қосу туралы сөйлесті — сол уақытқа қарай цифрлық даму министрлігі құрған Alem Crypto Fund бұл токенді портфеліне қосып үлгерген. Чжао сол кезде X-те теңгеге байланған KZTx стейблкоинін атап өтті. Тоқаев Чжао «әлемдегі криптоиндустрия мен Қазақстандағы финтехтің дамуында маңызды рөл атқарды» деді.

Байлығы

2026 жылғы 30 қазанда Forbes Чжаоның байлығын $114,6 млрд деп бағалайды — әлемде 18-орын, канадалықтар арасында бірінші орын. 2026 жылғы наурыздағы тізімде $110 млрд және 17-орын болған, Билл Гейтстен жоғары. Байлығының дерлік бәрі — Binance-тегі шамамен 90% үлесі, қалғаны — криптовалюта, ең алдымен BNB токендері. Bloomberg бағасы төменірек — 20 қыркүйектегі жағдай бойынша $91,2 млрд, ал Чжаоның өзі $10 млрд пен $30 млрд аралығын атайды. Бағалардың неге сонша алшақ екенін және байлығы қалай өзгергенін «Чанпэн Чжаоның байлығы: ақшаны қайдан және қалай тапты» мақаласында талдадық. Чжао байлығының 90, 95, тіпті 99 пайызын таратып беруге ниетті екенін айтқан.

Жеке өмірі

Чжао бірінші әйелі Ян Вэйцинмен 1999 жылы танысты, олар 2003 жылы үйленіп, шамамен екі жылдан кейін ажырасты. Осы некеден екі баласы бар. 2014 жылдан бері оның серігі — Binance-тің негізін бірге қалаған И Хэ. Wikipedia деректері бойынша, олардың үш баласы бар, бірақ энциклопедияның өзі бұл дереккөзді тексеруді қажет етеді деп белгілеген. Чжаоның барлығы бес баласы бар. Ол Канада мен БАӘ азаматы, Әбу-Дабиде тұрады.

Чжао төңірегіндегі даулар

• 2024 жылдың қарашасында FTX Binance Holdings, Чжао және басқаларға шамамен $1,8 млрд қайтаруды талап етіп сотқа жүгінді.
• 2026 жылдың маусымында 1700-ге жуық британ инвесторы Лондонның Жоғарғы сотына Чжао мен Binance-ке қарсы £150 млн-нан асатын талап арыз берді. Қыркүйекке қарай талапкерлер саны 2700-ге жетті, ал талап сомасы £250 млн-нан асты.
• Америка баспасөзі кешірімді Binance пен Трамп отбасының іскерлік байланыстарымен ұштастырады: 2025 жылы The Wall Street Journal олардың арасындағы келіссөздер туралы жазған.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Түрмеден кейін Чжао Binance-тің күнделікті басқаруына оралған жоқ, оның орнына мемлекеттермен жұмыс істей бастады. Ол Пакистанның Криптовалюта кеңесінің кеңесшісі болды, ал 2025 жылғы 3 мамырда Қырғызстан президенті Садыр Жапаровтың цифрлық активтер жөніндегі кеңесшісі болып тағайындалды.

2026 жылғы 8 сәуірде оның Freedom of Money атты естелік кітабы сатылымға шықты — Binance-тің құрылуы мен пайдаланушыларды қорғау туралы 364 бет. Авторлық табысының бәрін Чжао балаларға бүкіл әлемде тегін білім беретін Giggle Academy коммерциялық емес жобасына береді.

Қазір оның басты сынағы — 2026 жылғы 29 қазандағы Binance бұзылуы. Чжао X-те биржаны бұзған сияқты екенін жазып, пайдаланушылардың қаражаты толық өтелетінін уәде етті. Криптовалютаны тағы қалай ұрлайтынын біз Ledger әмиянындағы жасырын плата туралы материалда жазғанбыз.

Дереккөздер: Wikipedia — Чанпэн Чжаоның өмірбаяны, Forbes — миллиардер профилі, Al Jazeera — Трамптың кешірімі, Kapital.kz — 2022 жылғы Тоқаевпен кездесу, Forbes Kazakhstan — Чжао Қазақстанға не үшін келді, Tengrinews — Binance-тің АХҚО лицензиясы, ForkLog — 2025 жылғы Тоқаевпен кездесу, Казахстанская правда — Digital Bridge-тегі кездесу, Forbes — 2026 жылғы миллиардерлер тізімі, TVC News — Bloomberg бағасы $91,2 млрд, 24/7 Wall St. — Чжаоның өз бағасы $10–30 млрд