Валентина Шевченко

Валентина Шевченко — UFC-де өз салмағында көп жыл бойы жеңілмейтіндей көрінген жауынгер. Бішкекте туған, муай-тайдан сегіз дүркін әлем чемпионы, UFC-дің әйелдер арасындағы ең жеңіл салмағында тарихтағы жалғыз екі дүркін чемпион және Қырғызстаннан шыққан алғашқы UFC чемпионы. 2026 жылдың қыркүйегінде ол жарақатқа байланысты белбеуден бас тартты, ал 3 қазанда титулды Наталия Силва алды — дәл сол кеші Шевченко онымен шайқасуы тиіс еді. Енді дивизионның басты сұрағы қарапайым: 38 жастағы «Оқ» қайта орала ма және өз белбеуін үшінші рет қайтара ма.

Шыққан тегі мен отбасы

Валентина Анатольевна Шевченко 1988 жылы 7 наурызда Фрунзеде — Бішкек ол кезде солай аталатын — дүниеге келген. Жекпе-жек бұл отбасының ортақ ісі еді: анасы Елена Шевченко муай-тайда өзі өнер көрсеткен, кейін Қырғызстанның ұлттық муай-тай қауымдастығын басқарды. Әкесі Анатолий әскери-теңіз флотында қызмет етіп, футбол ойнаған.

Әпкесі Антонина да осы жолды таңдап, UFC-ге дейін жетті. 2020 жылдың қарашасында UFC 255 турнирінде апалы-сіңлілер бір картада өнер көрсетті — ұйым тарихында бірінші рет. Валентина сол кеші титулын қорғады, Антонина алдын ала бөлімде жекпе-жекке шықты.

Спортқа қалай келді: таэквондо, муай-тай және лақап ат

Бес жасында Валентина әпкесі мен анасының соңынан таэквондоға барды. 12 жасында жаттықтырушы Павел Федотовқа муай-тай мен кикбоксингке ауысты — ол әлі күнге дейін оны жаттықтырады. Bullet («Оқ») лақап аты да сол кезде пайда болды: белгілі әңгіме бойынша, 2000 жылы 12 жастағы Шевченко 22 жастағы қарсыласын нокаутқа түсірген.

Аралас ережелер бойынша алғашқы кәсіби жекпе-жегін ол 2003 жылы 21 сәуірде — 15 жасында өткізді. Қатар соққы өнері бойынша мансабы да жүріп жатты, Шевченконы UFC-ге дейін-ақ жұлдызға айналдырған да сол:

• IFMA муай-тайдан әлем чемпионаттарының сегіз алтын медалі (2003–2014);
• 2010 және 2013 жылдардағы Дүниежүзілік жекпе-жек ойындарының алтыны;
• WAKO кикбоксингтен әлем чемпионы атағы (2004) және WMC белбеуі (2012);
• муай-тайда болашақ UFC чемпионы Йоанна Енджейчикті үш рет жеңген.

Тай боксы мен кикбоксингте ол 90-нан астам жеңіске жетті. Сол кезеңдегі сирек жеңілістерінің бірі — 2015 жылы қытайлық Ван Цуннан. 11 жылдан кейін дәл осы Ван Цун Шевченко босатқан UFC белбеуі үшін шайқасады. Оның қолтаңбалық стилі де соққы өнерінен келген: қашықтық, тайминг, басқа аяқпен соққы — кейін ол октагонда қарсыластарын дәл осылай сұлатты.

Қазақстан: алғашқы турнирлер

Шевченконың Қазақстанмен байланысы ерте және спорттық. 2022 жылы Vesti.kz-ке берген сұхбатында ол 2003 жылы Алматыда муай-тай турнирлерінде бірнеше рет өнер көрсеткенін, ал 2005 жылы Көкшетауда ММА бойынша екі жекпе-жек өткізгенін еске алды. Сол кезде Астанада да болып, қаланы жарық шоуларымен есте сақтаған. Қазақстанды ол «өте қызық әрі әдемі ел» деп атады және аймақ жауынгерлерін, соның ішінде өз салмағында өнер көрсеткен қазақстандық Мария Агапованы бақылап жүретінін айтты.

2007–2015: Перу, телешоу және американдық бастау

2007 жылы Шевченко Федотов пен Антонинамен бірге Перуге көшті — команда сонда жекпе-жектен сабақ беріп, ұзақ уақытқа тұрақтады. Валентина Перу азаматтығын алды, орыс және ағылшын тілдерінен бөлек испан тілінде еркін сөйлей бастады және елде танымал тұлғаға айналды. 2013 жылы ол перулік Combate би шоуының төртінші маусымында жеңіске жетті.

Бұл кезеңде ММА-дағы жекпе-жектер сирек, бірақ мәнді болды. 2010 жылы Оклахомада ол алғаш рет жеңілді — Лиз Кармушқа: дәрігер Шевченконың өзі тыйым салынған деп санаған соққыдан кейінгі терең жарақатқа байланысты жекпе-жекті тоқтатты. Реванш тоғыз жылдан кейін — UFC титулдық жекпе-жегінде өтті.

Сол жылдардан тағы бір дерек: Шевченконың Қырғыз ұлттық өнер академиясының «кино режиссурасы» мамандығы бойынша дипломы бар. 2021 жылдың желтоқсанында оқу орны оған құрметті профессор атағын берді.

2015–2017: UFC және Нуньеспен екі соғыс

Шевченко UFC-ге 2015 жылдың желтоқсанында қысқа мерзімде алмастырушы ретінде келіп, Сара Кауфманды бөлінген шешіммен жеңді. Одан кейін бірден салмақтың шыңына шықты:

• 2016 жылғы наурыз, UFC 196 — Аманда Нуньестен бірауызды шешіммен жеңіліс;
• 2016 жылғы шілде — экс-чемпион Холли Холмды сенімді жеңу (барлық төрешіде 49:46);
• 2017 жылғы қаңтар — екінші раундта Джулианна Пеньяға қол қайыру тәсілі және кештің үздік өнері үшін бонус;
• 2017 жылғы қыркүйек, UFC 215 — Нуньеспен титулдық реванш, бөлінген шешіммен жеңіліс (48:47, 48:47, 47:48).

Нуньеспен екінші жекпе-жек әлі күнге дейін әйелдер UFC-індегі ең даулы титулдық шешімдердің бірі саналады. Одан кейін Шевченко бәрін өзгерткен қадам жасады: өзінің табиғи санаты — ең жеңіл салмаққа, 57 келіге дейін түсті.

2018–2022: Шевченко дәуірі

Жаңа салмақтағы дебюті 2018 жылдың ақпанында нағыз соққыға жығуға ұқсады: Присцила Кашоэйрамен жекпе-жекте Шевченко 230 соққы жасап, үшеуін ғана өткізіп алды және арқадан тұншықтырумен аяқтады. Сол жылдың желтоқсанында UFC 231-де ол Йоанна Енджейчикті бірауызды шешіммен (барлық төрешіде 49:46) жеңіп, UFC чемпионы атанды — Қырғызстаннан бірінші болып.

Одан кейін дивизионды оның атымен атай бастаған серия басталды:

• 2019 жылғы маусым, UFC 238 — екінші раундта басқа аяқпен соғып, Джессика Айды нокаутқа түсірді, жылдың үздік нокауттарының бірі;
• 2019 жылғы тамыз — Лиз Кармушпен реванш, барлық төрешіде 50:45;
• 2020 жылғы ақпан, UFC 247 — үшінші раундта Кэтлин Чукагянды техникалық нокаутпен жеңу;
• 2020 жылғы қараша, UFC 255 — Дженнифер Майяны жеңу;
• 2021 жылғы сәуір, UFC 261 — екінші раундта экс-чемпион Жессика Андрадені техникалық нокаутпен жеңу;
• 2021 жылғы қыркүйек, UFC 266 — төртінші раундта Лорен Мерфиді техникалық нокаутпен жеңу;
• 2022 жылғы маусым, UFC 275 — Таила Сантосқа қарсы бөлінген шешім.

Қатарынан жеті қорғау — UFC-дегі әйелдер рекорды, Шевченко оны басқалармен бөліседі. Сантоспен жекпе-жек дабыл қаққандай болды: көптен бері алғаш рет чемпионға шынымен ауыр тиді.

2023: құлдырау және тең нәтиже

2023 жылы 4 наурызда UFC 285-те мексикалық Алекса Грассо төртінші раундта Шевченконы тұншықтыру тәсілімен ұтты. Бұл Валентинаның ең жеңіл салмақтағы алғашқы жеңілісі және UFC-дегі алғашқы мерзімінен бұрынғы жеңілісі болды. 2023 жылдың қыркүйегінде реванш бөлінген тең нәтижемен аяқталып, белбеу Грассода қалды.

2024–2025: шыңға оралу

2024 жылдың қыркүйегінде UFC 306-дағы Грассомен үшінші жекпе-жек Шевченконың сценарийімен өтті: партерде шамамен 15 минут бақылау және бірауызды шешіммен жеңіс. Осылайша ол UFC-дің әйелдер арасындағы ең жеңіл салмағында тарихтағы жалғыз екі дүркін чемпион атанды.

2025 жыл оның мансабындағы ең үздік жыл болған шығар:

• 10 мамыр, UFC 315 — француз Манон Фьороға қарсы бірауызды шешіммен қорғау;
• 15 қараша, UFC 322, «Мэдисон-сквер-гарден» — ең минималды салмақтың экс-чемпионы Чжан Вэйлиді үш төрешінің бәрінде 50:45 есебімен талқандау.

Чжанға қарсы Шевченко қарсыласын қайта-қайта партерге түсіріп, үстінен басып отырды. Жекпе-жектен кейін жоспарын қарапайым түсіндірді: Чжанның нокаутқа түсіретін күшін іске асыруға жол бермеу үшін қашықтықта және күрес арқылы жұмыс істеді. Жыл қорытындысы бойынша ESPN, Sherdog, MMA Junkie, Yahoo Sports және басқа басылымдар оны әйелдер арасындағы жылдың үздік жауынгері деп атады.

Оның күші неде

Шевченко — әлемдік деңгейдегі соққы шебері уақыт өте дивизионның ең үздік балуандарының біріне айналған сирек жағдай. UFC сандары мұны растайды:

• 64 тейкдаун — UFC тарихындағы кез келген әйелден көп;
• ең жеңіл салмақта елеулі соққылар (868) мен бақылау уақыты (шамамен 1 сағат 27 минут) бойынша бірінші орын;
• дивизионда минутына ең аз соққы өткізеді — 1,81;
• елеулі соққылардың дәлдігі — 53%, тейкдауннан қорғану — 76%;
• 26 жеңіс: 8 нокаутпен, 7 сабмишнмен, 11 төрешілер шешімімен.

Оның мәнері — салқын, шахматқа ұқсас. Ол қажетсіз тәуекелге сирек барады, тайминг пен қарсы шабуыл арқылы қашықтықты ұтады, ал қарсылас қысым көрсете бастаса — жекпе-жекті партерге ауыстырады. Оған қоса таңғаларлық төзімділік: титулдық жекпе-жектердегі жалпы уақыт бойынша UFC тарихында тек Джон Джонстан ғана қалады. Оның тізімінде UFC-дің алты бұрынғы чемпионын жеңу бар: Холм, Пенья, Енджейчик, Андраде, Грассо және Чжан Вэйли.

Шевченко Таиландта, Пхукеттегі Tiger Muay Thai лагерінде дайындалады.

Қырғызстан: өз елі

Шевченко октагонға Қырғызстан туының астында шығады және бұл өзі үшін принципті екенін жасырмайды. 2019 жылдың сәуірінде, белбеуді жеңіп алғаннан кейін, ол Бішкекке ұшып келді: сауда орталығындағы кездесуге бірнеше мың жанкүйер жиналды, олимпиада чемпионы Қаныбек Осмоналиев оған еңбек сіңірген спорт шебері куәлігін тапсырды. Сол сәуірде президент Сооронбай Жээнбеков оны «Даңқ» орденімен марапаттады.

2021 жылдың қарашасында, алтыншы қорғаудан кейін, оны президент Садыр Жапаров қабылдап, 1 млн сомға сертификат, сондай-ақ жаттықтырушысы Павел Федотов пен анасы Еленаға сыйлықтар табыс етті. 2022 жылдың жазында Шевченко Қырғызстанда төрт ай болып, соның ішінде Ыстықкөлде жаттықты. 2026 жылдың мамырында Бішкекте ол UFC жауынгері Мықтыбек Оролбай уулумен бірлескен жаттығуға шықты — суреттер әлеуметтік желілерде «қырғызстандық чемпиондардың кездесуі» ретінде тарап кетті.

Орталық Азия үшін Шевченко әлдеқашан жай спортшыдан артық: ол Бішкектің спорт залдарынан бастап та UFC чемпионы бола алатынын көрсетті.

Жеке өмірі

Шевченко жеке өмірінің егжей-тегжейін көпшілік алдында талқыламайды. Есесіне хоббилерін қуана көрсетеді. Ең бастысы — практикалық ату: 2010 жылдан бері ол IPSC, IDPA және 3-Gun жарыстарына қатысады, ал қарумен 2006 жылдан бері айналысады. Әлеуметтік желілерінде — саяхат, жаттығу және теңіз; оның Instagram парақшасын миллиондаған адам оқиды.

Қызықты деректер

• Холли Берридің «Bruised» фильмінде (Netflix, 2020) аргентиналық ММА чемпионы Люсия «Леди Киллер» Чавесті ойнады.
• Александр Волкановскимен бірге EA Sports UFC 5 бейнеойынының мұқабасында болды.
• Екі кәсіби бокс жекпе-жегін өткізіп, екеуінде де жеңді.
• Дзюдодан қара белбеуі бар.
• Халықаралық муай-тай федерациясының (IFMA) атқару комитетінде спортшылардың өкілі болды.
• 2022 жылы Сантоспен жекпе-жегі үшін биткоинмен «Fan Bonus of the Night» — $30 000 бонус алды.

Шевченко төңірегіндегі даулар

Мансабындағы екі басты дау — төрешілік туралы. 2017 жылы Нуньеспен екінші жекпе-жекте төрешілер бөлінген шешіммен чемпионға жеңіс берді, алайда өз бағасын қойған 22 БАҚ-тың 10-ы Шевченконың жеңісін көрді. 2023 жылы Грассомен екінші жекпе-жектегі тең нәтиже оны одан да қатты ашуландырды: төрешілердің бірі соңғы раундты мексикалықтың пайдасына 10:8 деп бағалады, Шевченконы жеңістен дәл осы айырды. Ол кезде Шевченко төрешіліктің жаңа критерийлері бойынша жеңіс өзінікі екенін алға тартты.

Марапаттары

• Қырғыз Республикасының «Даңқ» ордені (2019);
• Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2019);
• ең жеңіл салмақта UFC-дің екі дүркін чемпионы (2018–2023, 2024–2026), барлығы 9 титул қорғауы;
• салмақ санатына қарамастан UFC әйелдер рейтингінің №1 (2024);
• әйелдер арасындағы жылдың үздік жауынгері — 2025 (ESPN, Sherdog, MMA Junkie, Yahoo Sports және т.б.), сондай-ақ 2019–2022 жылдары Fight Matrix, World MMA Awards және басқалардың нұсқасы бойынша;
• муай-тайдан IFMA сегіз дүркін әлем чемпионы.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылы 5 қыркүйекте, Париждегі UFC турнирінің трансляциясы кезінде ұйым Шевченконың бір жылға дейін сафтан шығаруы мүмкін жарақатқа байланысты титулды босататынын жариялады. Оның жаттықтырушысы Павел Федотов иық пен арқа байламдарының зақымдануы туралы сөз болып отырғанын нақтылады: Наталия Силвамен 3 қазандағы жекпе-жек жоспарланған еді, бірақ команда тәуекелге бармауды шешті. Федотовтың өзі қалпына келу мерзімін шамамен сегіз ай деп бағалады.

Шевченкосыз белбеуді Силва мен қытайлық Ван Цун ойнатты. 3 қазанда Солт-Лейк-Ситидегі UFC 332-де бразилиялық бірауызды шешіммен жеңіп, Никко Монтано, Шевченко және Грассодан кейін дивизион тарихындағы төртінші чемпион атанды. Спорттан кету туралы әңгіме жоқ: Шевченко командасы ол қалпына келгеннен кейін титул үшін қайта шайқасады деп күтеді, ал Силва — алғашқы қорғаудағы ең ықтимал қарсылас. Әйелдердің ең жеңіл салмағы үшін бұл әлі болмаған басты жекпе-жек.

Дереккөздер: Wikipedia — Valentina Shevchenko, UFC.com — жауынгер профилі, CBS Sports — UFC 322, Шевченко — Чжан, theScore — титулдан бас тарту, LowKick MMA — жарақат және Федотовтың сөзі, Bleacher Report — UFC хабарландыруы, Vesti.kz — Қазақстан туралы естеліктер, Vesti.kz — Ыстықкөл туралы сұхбат, 24.kg — Бішкектегі жанкүйерлермен кездесу, Kaktus.media — Садыр Жапаровпен кездесу, 24.kg — Оролбай уулумен жаттығу