Қазақстанда интернет-алаяқтық 40%-ға азайды
Ақша Антифрод-орталықтың «қара» тізіміндегі адамға кетсе, банк не төлем ұйымы шығынды өтеуге міндетті.
Фото: Profit.kz
Қазақстанда үш жылда интернет-алаяқтық 40%-ға азайып, мұндай қылмысты ашу 29,9%-ға өсті. Бұл деректерді Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі, ІІМ, Қаржылық мониторинг агенттігі, ҚНРДА және Ұлттық банк келтірді. 2026 жылдың басынан 14 414 дерек тіркелді. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 13%-ға аз.
Биыл зардап шеккендерге 5,9 млрд теңге қайтарылды. 2025 жылы барлығы 27 892 дерек болып, 5 млрд теңге өтелген. 2026 жылдың сегіз айында 3977 іс ашылып, 1128 адам жауапқа тартылды. Бір жыл бұрын 6016 іс ашылған еді.
Антифрод-орталық қалай жұмыс істейді
Негізгі құрал — Ұлттық банктің 2024 жылғы шілдеден бері жұмыс істейтін Антифрод-орталығы. Оған 200-ден астам қатысушы кіреді. Олар күдікті операциялар туралы деректермен тәулік бойы алмасады. Ведомстволардың бағалауынша, ЖИ-талдау алаяқтықты тергеуді 80 есеге дейін жеделдетеді.
Екі жылда орталық 180 мыңға жуық күдікті оқиғаны тіркеді. «Сұр» тізімде 30 мыңнан астам күдікті, ал «қара» тізімде 13 мыңнан астам дәлелденген алаяқ бар. Ақша «қара» тізімдегі адамға кетсе, банк немесе төлем ұйымы клиенттің шығынын өтеуге міндетті.
Енді ұрланған ақшаны шығарып үлгергенге дейін бұғаттап, прокурормен келісілген қаулы бойынша сотсыз қайтаруға болады. ІІМ жіберушілердің шоттарында 3,4 млрд теңгені, дропперлердің шоттарында 1,7 млрд теңгені бұғаттады. Дропперлер — ақы алып, бөтен ақшаны өз картасы арқылы өткізетін адамдар. Өткен жылдан бері дропперлікке арнайы бап бар, ол бойынша 1018 дерек тіркелген. Ведомстволардың дерегінше, банктер 117 млрд теңгеден астам ұрлықтың алдын алды.
Жаңа схемалар
Негізгі схемалар өзгерген жоқ: телефон қоңыраулары, жалған инвестиция, фишинг, хабарландыру сайттары мен мессенджерлердегі алдау, бөтен атқа рәсімделген онлайн-несие. Ал дипфейк пен дауысты клондау, оның ішінде жалған бейнеқоңыраулар көбейіп келеді. Жалған инвестплатформаларды да ЖИ арқылы жарнамалайды.
2026 жылдың ортасынан бастап адамның атына бірден екі не одан көп ұйымға қарыз өтінімі түссе, кредиттік бюролар бір сағат ішінде белгі береді. Өз атыңызға несие рәсімдеуге eGov Mobile-дағы «Стопкредит» сервисі арқылы тегін тыйым салуға болады.
Дереккөздер: Profit.kz — интернет-алаяқтық статистикасы және Антифрод-орталықтың жұмысы
