«Ақтөбе ЖЭО»

«Ақтөбе ЖЭО» — Ақтөбедегі жылу-электр орталығы, қалаға орталықтандырылған жылу беретін жалғыз көз. Станция 1943 жылдан бері жұмыс істейді, қазір табиғи газбен жүреді. Қуаты — 175 МВт электр және 878 Гкал/сағ жылу энергиясы. 2026 жылғы қазанда оның иесі ауысты: QazaqGaz-дың бұрынғы басшысы Қайрат Шарипбаевтың отбасымен байланысты компанияның орнына АХҚО-да тіркелген инвестициялық қор келді.

Ферроқорытпа зауытына арналған станция (1939–1945)

ЖЭО-ны қала үшін емес, өнеркәсіп үшін салды. 1939 жылғы 17 қарашада одақтық қара металлургия наркоматының техникалық кеңесі Ақтөбе ферроқорытпа зауыты мен оның жанындағы станцияның жобасын бекітті. Станция Берчогур кен орнының қоңыр көмірімен жұмыс істеуге тиіс еді.

Құрылыс 1941 жылдың басында басталды. Оған арналған 1936–1937 жылдары шыққан жабдықты Харьков, Киев және Ленинград кәсіпорындарынан бөлшектеп әкелді. 1943 жылғы қаңтарда ЖЭО ферроқорытпа зауытына алғашқы өнеркәсіптік тогын берді. 1945 жылға қарай қуаты 50 МВт-қа жетті: жеті бу қазаны мен төрт турбогенератор.

Өсу мен тозу (1960–2016)

1960 жылы станцияны ферроқорытпа зауытынан алып, жаңа энергобасқармаға берді. Ол онда 1996 жылдың қыркүйегіне дейін жұмыс істеді. 1962–1966 жылдары жоғары қысымды блок салынды: тағы төрт қазан және 50 МВт-тық екі турбина.

1960-жылдардың соңында алғашқы жабдықтың көбі ресурсын тауысып қойған еді. 1980–1995 жылдары ЖЭО-да алты су жылыту қазаны орнатылды, су дайындау жүйесі мен жылу желілері кеңейді. Жылу беру сенімдірек болды. Бірақ компанияның өзі мойындағандай, станция енді жобалық электр қуатын жыл бойы тұрақты бере алмады.

Турбиналар біртіндеп ауыстырылды. 1994 жылғы реконструкциядан кейін қуат 73 МВт-қа түсті, 2002 жылы жаңа турбина оны 102 МВт-қа көтерді. 2006 жылғы 2 маусымда станция «Ақтөбе ЖЭО» акционерлік қоғамы ретінде тіркелді. 2012 жылы жаңғырту бағдарламасымен турбиналардың бірі бөлшектелді, қуат 88 МВт электр және 878 Гкал/сағ жылу энергиясы болды. 2016 жылы 30 МВт-тық жаңа ПТ-30/40 турбинасы іске қосылды.

Жекешелендіру (2015–2017)

2010-жылдардың ортасында станция «Самұрық-Қазына» қорына тиесілі «Самұрық-Энерго» тобына кірді. 2015 жылғы ақпанда жекешелендіру жоспары бойынша акциялардың 100%-ы шамамен $43,3 млн бастапқы бағамен саудаға шықты. Ол кезде компанияда 608 адам жұмыс істеген. 2016 жылғы қарашада ЖЭО қайтадан конкурсқа қойылды, бұл жолы 7,7 млрд теңгеге. Сатып алушы станцияның бейінін сақтап, инвестициялық міндеттемелерді орындауы керек болды. «Самұрық-Энерго» сатуды 2017 жылғы 28 желтоқсанда аяқтады. Холдингтің жылдық есебінде сатып алушының аты аталмаған.

Жаңғырту (2020–2023)

2021 жылғы наурызда Forbes Kazakhstan тексеру деректеріне сүйеніп, станцияның жағдайын былай сипаттады:

• 1944–1966 жылдары іске қосылған қазандар 55%-дан астам тозған;
• турбиналардың орташа физикалық тозуы — шамамен 49%;
• желілік сорғылар 90%-дан астам тозған;
• ғимараттар мен құрылыстардың 70–80%-ы апатты күйде.

2020 жылы ЖЭО 927,9 млн кВт·сағ электр энергиясын өндірді — бұл облыс тұтынатын электрдің 12%-дан астамы. Тарифтегі жөндеу қоры жабдықты жаңартуға жетпеді. Басылымның бағалауынша, техникалық қайта жарақтандыру тек инвестиция тартқанда ғана мүмкін еді.

Қаржы табылды. 2020 жылы котел-утилизаторы бар 57 МВт-тық газтурбиналық қондырғыға алаң дайындала бастады. Жобаның негізгі бөлігін Еуразиялық даму банкі қаржыландырды: несие 15,98 млрд теңге, яғни $38 млн болды. Жобаның жалпы құны — 20,9 млрд теңге. Іске қосу-баптау жұмыстары 2022 жылғы 18 қарашада басталып, 2023 жылғы шілдеде қондырғы пайдалануға берілді. Станцияның электр қуаты 118 МВт-тан 175 МВт-қа өсті. ЕДБ есебінше, бұл жылына шамамен 423 млн кВт·сағ қосады. Банк деректері бойынша, электр өндірудегі ПӘК 35–40%-дан 45–48%-ға көтеріледі.

Иелері: Шарипбаевтар отбасы және АХҚО қоры

Иесі ауысқанға дейін станцияның акционері Inform System компаниясы еді. Оған Қайрат Шарипбаевтың қызы Қорлан иелік ететін Asia W Partnership және Orizzonte Solido Group FZE-мен байланысты DanKo Commerce тиесілі болды. БАҚ деректерінше, Orizzonte Solido-ны кәсіпкердің ұлы Данияр Қайрат бақылайды. «Ақтөбе ЖЭО»-ның 2025 жылғы қаржылық есебінде дәл ол түпкілікті бақылаушы тарап ретінде көрсетілген.

2026 жылғы 25 тамызда Inform System-нің иелері ауысты, ал 9 қазанда ЖЭО-ның өз акционері Central Asia Warehouse Private Equity Fund болды. Қор АХҚО-да 2025 жылғы 17 қазанда тіркелген. Оның құрылтайшысы — Provident Fiduciary, ал оның жалғыз иесі — Әсет Әбдіғаппаров. Ол бұрын «Самұрық-Қазына» құрылымдарында басшылық қызметтер атқарып, KIDF басқарушы компаниясын басқарған. Қордың мәлімделген бағыты — Орталық Азиядағы ауданы 20 мың шаршы метрден асатын А класты қоймалар мен логистикалық жылжымайтын мүлік. Мәміленің бағасы мен шарттарын тараптар жарияламады.

Ақша

Kursiv келтірген қаржылық есепке қарағанда, станцияның түсімі 2025 жылы бір жыл бұрынғы 25,7 млрд теңгеден 33,9 млрд теңгеге өсті. Осы уақытта пайдасы 3,5 млрд теңгеден 6,1 млрд теңгеге ұлғайды. 2025 жылдың соңындағы бөлінбеген пайда 15,9 млрд теңге болды.

Қазір (2026 жылғы қазан)

ЖЭО Ақтөбе үшін табиғи газбен электр энергиясын, бу мен ыстық су өндіреді. 2025 жылдың соңында компанияда 610 адам жұмыс істеді. Басқарманы Бахтияр Избасаров басқарады. Станцияның тарифін мемлекет реттейді: 2026 жылғы қыркүйекте Табиғи монополияларды реттеу комитетінің облыстық департаменті оның жылу энергетикасы нысандары бойынша пресс-тур өткізді. Иесінің ауысуы туралы жаңалықты бөлек талдадық.

Дереккөздер: Kursiv — «Ақтөбе ЖЭО» иесінің ауысуы, National Business — ЖЭО-ға енді кім иелік етеді, «Ақтөбе ЖЭО» — станция тарихы, Forbes Kazakhstan — жабдықтың тозуы, ЕДБ — жаңа қуатты іске қосу, Inbusiness.kz — 20,9 млрд теңгелік инвестжоба, Kazinform — қуатты арттыру жоспары, Zakon.kz — 2015 жылғы сауда, Inbusiness.kz — 2016 жылғы конкурс, «Самұрық-Энерго» — 2017 жылғы есеп, «Ақтөбе ЖЭО» — пресс-тур