G7 резервтен нарыққа 100 млн баррель шығарады

«Үлкен жетілік» елдері отынның қымбаттауын тежеу үшін стратегиялық резервтерден нарыққа 100 млн баррельге дейін мұнай мен дизель отынын шығаруға келісті. Шешімді 2 қазанда президент Эммануэль Макрон жүргізген бейнеконференциядан кейін Франция жариялады. Дизельдің ірі партиясын алғашқы 20 күнде, қалған көлемін төрт ай ішінде жөнелту көзделген.

Резервті шығаруды Халықаралық энергетикалық агенттік (ХЭА) үйлестіреді. Бұл — биылғы екінші осындай операция: наурызда агенттік мүше елдердің қорынан 400 млн баррельді босатқан, ал ол жеткізілім әлі аяқталған жоқ. АҚШ президенті Дональд Трамп дизель нарыққа «дереу» шығатынын айтып, экспортқа тыйым салу идеясынан бас тартты: «Біз экспортқа тыйым салмаймыз. Біз істеуге тиіс нәрсені істейміз». Макрон «бұл ортақ шешім мен бірлік» бағаны төмендетеді деп үміттенетінін жеткізді.

Отын неге қымбаттады

Нарық сегізінші ай бойы тұрақсыз — АҚШ пен Израиль Иранмен соғысты бастаған 28 ақпаннан бері. Қақтығыс Ормуз бұғазы арқылы кеме қатынасын бұзды, ал дизель тапшылығы Ресей НӨЗ-дерге дрон шабуылынан кейін оның экспортына тыйым салғаннан және Қытай отын экспортын уақытша тоқтатқаннан кейін күшейе түсті. 1 қазанда Brent 4%-дан астам қымбаттап, баррелі $102,31-ге жетті. Жұма кешінде G7 шешімі туралы жаңалықтан кейін бағаның төмендеуі баяулады: Brent $102,61, WTI $91,26 болды.

• $6,37 — 2 қазанда АҚШ-тағы дизельдің бір галлонының орташа бағасы; рекорд, $6,52, 22 қыркүйекте тіркелген.
• 107,9 млн баррель — қыркүйекте АҚШ-тағы дизель қорының тарихи ең төмен деңгейі.
• ЕО мен Ұлыбритания шамамен 52 млн тонна газ, мұнай және дизель сақтайды, оның 38 млн тоннаға жуығы — апаттық резерв.
• 400 млн баррельді ХЭА наурызда резервтен шығарған.

Сарапшылар ғажайып күтпейді. Energy Policy Research Foundation өкілі Майкл Линч АҚШ-та дизель бағасы галлонына 25–50 центке, оның өзінде бірнеше аптадан кейін ғана арзандауы мүмкін деп бағалайды. Райс университетінен Джим Крейн шешімнің құнын ескертеді: «Қорларды ашу бөлшек саудадағы отын бағасын біраз уақытқа төмендетеді, бірақ Еуропаның апаттық қоры азаяды». Трамп үшін бұл саяси тұрғыдан да ауыр тақырып: қымбат отын қараша айындағы аралық сайлау алдында тасымалдаушыларға, құрылыс пен фермерлерге соққы болып тиіп отыр.

Қазақстан үшін бұл нені білдіреді

Мұнай экспортымен күн көретін ел үшін G7 шешімінің екі жағы бар. Қымбат мұнай экспорттық түсім мен бюджетті толтырады, ал бағаның кез келген салқындауы бұл қорды азайтады. Сонымен бірге жоғары баға теңгенің мықтылығына кепіл бола алмады: Brent $100-ден жоғары тұрған сол жұмада ұлттық валюта бір күнде долларға шаққанда алты теңгеден астам құнсызданды. Каспий құбыр консорциумы арқылы қаңтар — қыркүйекте 50 млн тоннаға жуық мұнай жөнелтілді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 7%-ға аз.

Ішкі отын нарығын Қазақстан өзі қорғап отыр: тапшылық пен жанармай бекеттеріндегі бағаның секіруіне жол бермеу үшін ел жыл соңына дейін мұнай өнімдерінің бір бөлігін экспорттауды шектеді. Дизельдің жаһандық тапшылығы — осы жүйе үшін басты қауіп: шетелде отын неғұрлым қымбат болса, оны елден шығару соғұрлым тиімді.

Әрі қарай не болады

Резервтегі дизельдің алғашқы толқыны алдағы 20 күнде, қалған көлемі төрт ай ішінде нарыққа шығуы тиіс. Қазақстандықтар үшін ең жақын маңызды күн — 23 қазан: сол күні Ұлттық банк базалық мөлшерлеме бойынша шешімін жариялайды, ал қазір мұнайға да тәуелді теңге бағамы дәлелдердің бірі болады. Осы аптада теңге өзінің қаншалықты сезімтал екенін көрсетті: доллар бір күнде 6 теңгеге қымбаттады.

Дереккөздер: BNN Bloomberg (AP) — G7 шешімі және сарапшылар бағасы, Al Jazeera — ХЭА рөлі, АҚШ пен Еуропадағы дизель қоры, Kapital.kz — жұма кешіндегі мұнай бағасы, Inbusiness — Brent секіруі, КҚК жөнелтілімі және отын экспортын шектеу