Саша Барон Коэн

Саша Барон Коэн — жылдар бойы өзгенің кейпіне еніп, шын адамдардан журналистке ешқашан айтпайтын сөздерін суырып алатын британ комигі. 2006 жылы оның Бораты бүкіл әлемді Қазақстан туралы сөйлетті: билік алдымен сотпен қорқытты, ал 2020 жылы кейіпкердің сөзін өзі туристік ұран етіп алды. Барон Коэннің үш «Алтын глобусы» бар, «Оскарға» үш рет ұсынылған. 2026 жылғы 13 қазанда ол 55 жасқа толады, ал 2027 жылғы ақпанда Квентин Тарантиноның алғашқы пьесасында басты рөлмен Лондон сахнасына шығады.

Шығу тегі және отбасы

Саша Ноам Барон Коэн 1971 жылғы 13 қазанда Лондонның Хаммерсмит ауданында туды. Анасы Даниэлла Вайзер — фотограф. Ол 1939 жылы британ мандатындағы Палестинада неміс еврейлерінің отбасында дүниеге келген. Әкесі Джеральд Барон Коэн (1932–2016) редактор болған, кейін киім дүкенін ұстады. Ол Лондонда беларусь еврейлерінің отбасында туып, Уэльстің Понтипридд қаласында өскен.

Саша — үш ағайындының кенжесі. Үлкен ағасы Эрран композитор болды, інісінің жобаларына жиі музыка жазады. Немере ағасы — танымал кембридждік психолог Саймон Барон-Коэн. Сашаның өзі діндар емеспін, бірақ еврей екенімді мақтан тұтамын дейді: кашрутты ұстанады, синагогаға жылына бір-екі рет барады, иврит тілінде еркін сөйлейді. Сахнадағы алғашқы тәжірибесін ол «Хабоним Дрор» сионистік жастар қозғалысында алды.

Кембридж және клоундар мектебі

Барон Коэн Сент-Олбанстағы католиктік St Columba’s College мектебінде, кейін Haberdashers’ Aske’s Boys’ School-да оқыды. Одан әрі — Кембридждегі Христос колледжі, тарих мамандығы, антисемитизмге маманданды. 1992 жылғы жазда ол Атлантадағы Мартин Лютер Кинг орталығында бірнеше ай отырып, АҚШ-тағы қаралар мен еврейлердің одағы туралы дипломдық жұмысына материал жинады. 1993 жылы университетті екінші дәрежелі үздік дипломмен бітірді.

Оқып жүргенде ол Кембридждің әуесқой драма клубында ойнады, оқуды бітірген соң Парижде Филипп Гольенің клоундар мектебінен өтті. Академиялық негіз бен клоундық техниканың осы қосындысы кейін оның стиліне айналды: кейіпкерлері ақымақ болып көрінеді, ал сұрақтары дәл тиеді.

Теледидар және Али Джи (1995–2004)

Мансабы Channel 4-ке жіберілген бір кассетадан басталды: 1995–1996 жылдары ол Pump TV бағдарламасын жүргізді, кейін Granada Talk TV-де F2F жастар ток-шоуын жүргізді. Бораттың алғашқы нұсқасы — Алекси Крикер — сол жерде пайда болды.

Серпіліс Али Джи болды — маңызды адамдардан сұхбат алатын, өзін рэпер санайтын қала шетіндегі жігіт. Кейіпкер 1998 жылғы күзде Channel 4-тегі The 11 O’Clock Show бағдарламасында алғаш көрінді, ал 1999 жылы Барон Коэнге British Comedy Awards-тың үздік жаңа есім сыйлығын әкелді. 2000–2004 жылдары «Али Джи шоуы» шықты: 2001 жылы үздік комедия ретінде BAFTA алды, 2003 жылы HBO арнасына көшті. 2002 жылы «Али Джи парламентте» фильмі шықты.

«Борат» (2006) және Қазақстан

Американы аралаған «қазақ журналисі» Борат Сағдиев Барон Коэнге әлемдік даңқ әперді. Фильм $18 млн тұрды, АҚШ прокатын бірінші орыннан бастады — 837 кинотеатрда шамамен $26,4 млн — және әлем бойынша $262,6 млн жинады. Барон Коэн комедиядағы үздік ер адам рөлі үшін «Алтын глобус» алды, ал сценарий «Оскарға» ұсынылды.

Фильмнің Қазақстанға қатысы аз еді: Бораттың «туған ауылын» Румынияның Глод селосында түсірді. Бірақ Астананың жауабы фильм тарихына енді:

• Барон Коэн 2005 жылы MTV салтанатында Борат кейпінде шыққаннан кейін СІМ оны сотқа берумен қорқытты, ал borat.kz сайты өшірілді;
• фильмге қарсы ел «Еуразияның жүрегі» атты имидж науқанын бастады;
• 2006 жылы 20th Century Fox-тың Орталық Азиядағы дистрибьюторы Gemini Films үкіметтің өтінішімен «Боратты» прокатқа шығармады;
• 2012 жылы Сыртқы істер министрі Ержан Қазыханов фильмнен кейін берілген туристік визалар саны он есе өскенін мойындап, туристер үшін Боратқа алғыс айтты.

Жалғасы — «Борат: келесі кинофильм» 2020 жылғы 23 қазанда Amazon Prime Video-да шықты. Amazon оның құқығы үшін $80 млн төледі. Фильм Руди Джулиани қатысқан жанжалды көрінісімен және Бораттың қызын ойнап, «Оскарға» ұсынылған болгар актрисасы Мария Бакаловамен есте қалды. 2021 жылғы ақпанда «Алтын глобуста» фильм үздік комедия, ал Барон Коэн комедиядағы үздік актер атанды.

Бұл жолы Қазақстан басқаша жауап берді. 2020 жылғы қазанда Kazakh Tourism ұлттық агенттігі «Kazakhstan. Very Nice!» ұранымен ролик шығарды. Идеяны Қазақстанда тұратын, жаяу экскурсия жүргізетін америкалық Деннис Кин ұсынды. Kazakh Tourism төрағасының орынбасары Қайрат Садуақасов қонақтар Бораттың отаны өзі туралы айтылатыннан да жақсы екенін көреді деп үміттенетінін айтты. Сонымен бірге Қазақ-америка қауымдастығы фильмді нәсілшілдік пен ксенофобия деп айыптады, оған қарсы петиция 100 мыңнан астам қол жинады, ал премьера күні Алматыдағы АҚШ елшілігінің алдында шағын пикеттер өтті.

Бруно, Диктатор және байыпты рөлдер (2007–2021)

«Бораттан» кейін Барон Коэн бұл формуланы тағы екі рет қолданды. БАҚ мәліметінше, «Бруно» (2009) фильміндегі сұхбаттардың құқығын Universal $42,5 млн-ға сатып алған. «Диктаторда» (2012) ол адмирал-генерал Аладинді ойнады. «Гримсбилік ағайындылар» (2016) прокатта құлдырады.

Сонымен қатар ол тек арандатып қана қоймайтынын дәлелдеді. Оның рөлдерінің арасында:

• Тим Бёртонның «Суини Тодд» фильміндегі Адольфо Пирелли (2007);
• Мартин Скорсезенің «Уақыт сақшысындағы» инспектор Дасте (2011);
• «Тағдыр тәлкегіндегілер» фильміндегі Тенардье (2012);
• «Мадагаскар» мультфильмдеріндегі король Джулиан (2005–2012);
• Netflix-тің «Тыңшы» сериалындағы агент Эли Коэн (2019) — «Алтын глобусқа» ұсыныс;
• «Чикаго жетілігінің сотындағы» белсенді Эбби Хоффман (2020) — екінші пландағы рөл үшін «Оскарға» ұсыныс.

2018 жылы Showtime-та «Америка деген кім?» сериалы шықты: жеті эпизод, «Алтын глобусқа» ұсыныс және шулы салдар. Джорджия штатының заң шығарушы жиналысының депутаты Джейсон Спенсер өзі қатысқан эпизодтан кейін праймеризде жеңіліп, отставкаға кетті.

Соттар және қоғамдық ұстанымы

Оның әзілдері жиі сот талаптарымен аяқталады. Ең ірісін америкалық саясаткер Рой Мур берді — $95 млн. Сот 2021 жылы талапты қабылдамады, Барон Коэн істі түпкілікті 2022 жылы ұтты. 2019 жылы Антидиффамациялық лига оған көшбасшылық үшін халықаралық сыйлық берді.

Жеке өмірі

Австралиялық актриса Айла Фишермен Барон Коэн 2001 жылы Сиднейдегі бір кеште танысты. 2004 жылы құда түсті, үйлену тойы 2010 жылғы 15 наурызда өтті. Фишер оған дейін иудаизмді қабылдады. Ерлі-зайыптылардың екі қызы (2007 және 2010 жылы туған) және ұлы (2015) бар. Ажырасатынын олар 2024 жылғы 5 сәуірде жариялады, ажырасу 2025 жылғы 13 маусымда түпкілікті рәсімделді, екеуі дос болып қалды.

Марапаттары

• Үш «Алтын глобус», оның ішінде Борат үшін екі рет — 2007 және 2021 жылдары.
• «Оскарға» үш ұсыныс: екі «Бораттың» сценарийлері және «Чикаго жетілігінің сотындағы» рөлі.
• «Али Джи шоуы» үшін BAFTA (2001) және комедия үшін Чарли Чаплин атындағы BAFTA Britannia сыйлығы (2013).
• Антидиффамациялық лиганың көшбасшылық үшін халықаралық сыйлығы (2019).

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

2026 жыл Барон Коэн үшін қызу өтіп жатыр. Розамунд Пайкпен түскен Ladies First комедиясы екінші аптасында Netflix-тің әлемдегі ең көп көрілген фильмі болды. Ол алғашқы кейіпкері туралы жаңа фильм — Ali G: Who Iz I? жазып, түсірді. Алда — Дэвид О. Расселдің Кеке Палмер ойнайтын Super Toys фильмі. Бұған дейін ол Apple TV+ арнасының «Ескерту» сериалында (2024) ойнап, Marvel-дің «Темір жүрек» сериалының финалында (2025) Мефистоны сомдады.

Қыркүйекте Барон Коэннің Тарантиноның The Popinjay Cavalier пьесасында «әлемдегі ең ұлы актер» Руперт Себастьян Томас кішіні ойнайтыны белгілі болды. Премьера — 2027 жылғы 23 ақпанда Phoenix Theatre-де. Келісімін ол бір сөйлеммен түсіндірді: әлемдегі ең үздік режиссёр қоңырау шалса, сұрақ қойылмайды. Қоюшы режиссёр туралы толығырақ — Квентин Тарантиноның досьесінде.

Дереккөздер: Wikipedia — Саша Барон Коэннің өмірбаяны, Wikipedia — «Борат»: бюджеті, прокаты және Қазақстанның реакциясы, Wikipedia — «Борат: келесі кинофильм», The Jakarta Post (AFP) — Kazakh Tourism-нің «Very Nice!» науқаны, NME — The Popinjay Cavalier пьесасы