Activision

Activision — Санта-Моникадағы америкалық бейнеойын баспасы. Call of Duty, Tony Hawk’s, Guitar Hero және Spyro сериялары осы компанияныкі. Оны 1979 жылы Atari-ден кеткен бағдарламашылар құрды, 2023 жылдан бері ол Microsoft-қа тиесілі. 2026 жылғы қазанда Activision тағы жаңалыққа ілікті: ол ЖИ жасаған Call of Duty порттарын өшірді, ал бір аптадан сәл астам уақыттан кейін Modern Warfare 4 шығады.

Atari бағдарламашыларының бүлігі (1979)

1970-жылдардың соңында Atari 2600-ге ойындарды санаулы адам жазатын. Компанияның сатылымының едәуір бөлігі солардың еңбегінен келетін. Бірақ әзірлеушілер шағын жалақы алды: Дэвид Крейннің айтуынша, ол жылына шамамен $20 000 табатын. Олардың аты қорапта да, ойынның өзінде де жазылмайтын.

1979 жылғы мамырда Крейн, Алан Миллер, Боб Уайтхед және Ларри Каплан Atari басшылығынан өздеріне дыбыс жазу лейблдері музыканттарға қалай қараса, солай қарауды сұрады: роялти төлеп, авторлардың атын көрсетуді. Atari бас директоры Рэй Кассар келіспеді. Бағдарламашылар кетіп, менеджер Джим Левимен бірге өз компаниясын ашты. Activision 1979 жылғы 1 қазанда Калифорниядағы Саннивейлде тіркелді. Шамамен $1 млн-ды Sutter Hill Ventures венчурлық қоры берді. Каплан сәл кейін, желтоқсанда қосылды.

Ойы қарапайым еді: бөтен приставкаға ойын жасап, оны өздері сату. Бұл Atari-ге ұнамады. 1980 жылдың соңында ол бұрынғы қызметкерлерін коммерциялық құпияны ұрлады деп сотқа берді. 1982 жылға қарай тараптар келісті: Activision Atari-ге роялти төлей бастады.

Pitfall! және нарықтың құлауы (1981–1986)

Алғашқы ойындар — Dragster, Fishing Derby, Checkers және Boxing. Нағыз табыс сәл кейін келді. 1981 жылғы Kaboom! миллионнан астам дана сатылды, ал 1982 жылы Крейннің Pitfall! ойыны төрт миллионнан асты. 1983 жылғы маусымда Activision NASDAQ биржасына шықты.

Артынша нарық құлады. 1983 жылғы бейнеойын дағдарысы Activision-ға тікелей соқты. Тоқсандық түсім 1983 жылдың ортасындағы шамамен $50 млн-нан 1984 жылдың соңында $6–7 млн-ға дейін түсті. Қызметкерлер саны шамамен 400-ден 95-ке азайды. 1984 жылы Миллер мен Уайтхед кетіп, Accolade атты өз студиясын ашты.

Activision жаңа нарық іздеп, үй компьютерлеріне арналған ойындарға бет бұрды. 1986 жылғы маусымда ол мәтіндік квесттер жасайтын Infocom студиясын сатып алды. Шамамен жарты жылдан кейін Джим Левидің орнына Брюс Дэвис келді.

Mediagenic, банкроттық және Бобби Котик (1988–1993)

1988 жылы компания атын Mediagenic деп өзгертіп, бизнес-бағдарламалармен айналысып көрді. Тәжірибе сәтсіз аяқталды. 1991 жылы Mediagenic $28,8 млн түсіммен $26,8 млн шығынға батты, қарызы $60 млн-нан асты. Компания АҚШ заңының 11-тарауы бойынша банкроттық рәсімінен өтті.

Сол 1991 жылы оны Бобби Котик бастаған инвесторлар тобы жаулап алу арқылы сатып алды. Олардың арасында Стив Уинн мен Philips болды. Мәміле шамамен $500 000 тұрды. Котик бас директор болды, шамамен 150 қызметкердің 8-ін ғана қалдырып, компанияны Лос-Анджелеске көшірді. 1992 жылдың соңына қарай Activision атауы қайтарылды. 1993 жылғы қазанда компания NASDAQ-қа ATVI тикерімен қайта шығып, шамамен $40 млн тартты.

Студиялар мен франшизалар (1997–2007)

Келесі он жылда Activision негізінен сатып алу есебінен өсті. Тәсілі түсінікті еді: жұмыс істеп тұрған ойыны бар студияны тауып, оны баспа машинасына қосу.

• 1997 — Raven Software, $12 млн;
• 2000 — Tony Hawk’s сериясының авторы Neversoft; бұл серия кейін $1,6 млрд тапты;
• 2001 — Treyarch, шамамен $20 млн;
• 2003 — Infinity Ward, $5 млн;
• 2005 — Toys for Bob;
• 2006 — Guitar Hero иесі RedOctane, шамамен $100 млн. Бұл серия $2 млрд-тан астам әкелді.

Осы сатып алулардың ең маңыздысы Infinity Ward болып шықты. 2003 жылғы 29 қазанда оның Activision үшін алғашқы ойыны — Екінші дүниежүзілік соғыс туралы Call of Duty шутері шықты. 2007 жылы Call of Duty 4: Modern Warfare серияны қазіргі заманға көшіріп, Modern Warfare сериясына бастау берді. Содан бері Call of Duty — Activision бизнесінің өзегі.

Activision Blizzard (2008–2021)

2008 жылғы 9 шілдеде Activision француз Vivendi конгломератының ойын бөлімшесі Vivendi Games-пен бірігуді аяқтады. Осылай Activision Blizzard пайда болды. Vivendi 52% алды, біріккен компанияны Котик басқарды, ал портфельге World of Warcraft-ы бар Blizzard қосылды. Мәміле шамамен $18,9 млрд деп бағаланды.

Өз студияларымен қарым-қатынас әрдайым оңай болған жоқ. 2010 жылы келісімшарт дауынан кейін Infinity Ward басшылары Джейсон Уэст пен Винс Зампелла студиядан кетуге мәжбүр болды. Олар Electronic Arts қанатының астында жұмыс істейтін Respawn Entertainment-ті құрды. Сол жылы Activision RedOctane-ды және тағы бірнеше студияны жауып, Neversoft қызметкерлерінің шамамен төрттен бірін қысқартты.

2013 жылы Activision Blizzard Vivendi-ден өз акцияларының 429 млн данасын $5,83 млрд-қа сатып алды. Француздардың үлесі 63%-дан 11,8%-ға түсті. 2015 жылғы қарашада компания Candy Crush авторы King-ті $5,9 млрд-қа сатып алуға келісті.

Call of Duty осы кезде бірнеше бағытта дамыды. 2019 жылғы 1 қазанда Tencent-ке тиесілі TiMi студиясы жасаған Call of Duty: Mobile шықты. 2020 жылғы 10 наурызда тегін Call of Duty: Warzone корольдік шайқасы пайда болды. 2021 жылғы сәуірге қарай Activision-ның барлық ішкі студиясы Call of Duty-мен айналысты. 2019 жылғы қаңтардан бері баспаны бұрын Call of Duty франшизасын басқарған Роб Костич басқарады. Оның алдындағы Эрик Хиршберг Activision Publishing-ті 2010–2018 жылдары басқарды.

Калифорния талабы және Microsoft мәмілесі (2021–2023)

2021 жылғы 20 шілдеде Калифорнияның Әділ жұмысқа орналастыру және тұрғын үй басқармасы (DFEH) Activision Blizzard-ға қарсы талап арыз берді. Компания жыныстық қудалау, кемсітушілік және қызметкерлерді қысым жасады деп айыпталды. Федералдық EEOC комиссиясымен компания ол талап арыз берген күні-ақ келісіп, зардап шеккендерге $18 млн-дық қор құрды. Калифорниямен дау 2023 жылғы желтоқсанда $54 млн-дық бітімгершілік келісіммен бітті. Онда екі тарап та жаппай қудалаудың салмақты дәлелі табылмағанын көрсетті.

2022 жылғы 18 қаңтарда Microsoft Activision Blizzard-ты $68,7 млрд-қа қолма-қол ақшаға — акциясына $95-тан сатып алатынын жариялады. Бәсекеге қауіп төнеді деп, мәмілені американдық FTC мен британдық CMA тоқтатпақ болды. Microsoft жол берді: Activision Blizzard ойындарының бұлттық гейминг құқығын Ubisoft-қа өткізді. 2023 жылғы 13 қазанда мәміле жабылды. Activision Microsoft-тың ойын бөлімшесіне Xbox брендімен бірге кірді, ал Бобби Котик компаниядан 2023 жылғы 29 желтоқсанда кетті.

Мәміле жабылғаннан кейін үш айдан соң, 2024 жылғы қаңтарда Microsoft ойын бөлімшесінде шамамен 1900 адамды — 22 000-ның шамамен 8%-ын қысқартты. Қысқарту Activision Blizzard, Xbox және ZeniMax қызметкерлеріне тиді.

Microsoft қанатының астында (2024–2025)

2024 жылғы наурызда Activision-ның Техас, Миннесота және Калифорниядағы шамамен 600 тестілеушісі Communications Workers of America кәсіподағына кірді. Мамырда компания Варшавада жаңа сюжеттік франшизаға арналған Elsewhere Entertainment студиясын ашты, сол айда Toys for Bob-ты дербес жүзуге жіберді. Жазда SAG-AFTRA актерлер кәсіподағы ЖИ-ден қорғауды талап етіп, бірнеше баспаға, соның ішінде Activision-ға қарсы ереуіл жариялады.

ЖИ Call of Duty-дің өзіне де тақырып болды. Treyarch пен Raven жасаған Black Ops 7 2025 жылғы 14 қарашада шықты. Ойынның кейбір материалдарында генеративтік ЖИ қолданылды, ал ойыншылар Studio Ghibli стиліне ұқсайтын визиткаларды сынады. Activision ЖИ құралдары командаларды алмастырмайды, оларға көмектеседі деп жауап берді.

Black Ops 7-нің көрсеткіштері алдыңғы бөлімдерден төмен болды. Metacritic-те сыншылардың орташа бағасы — 65–66 балл. Circana дерегінше, ойын 2025 жылы АҚШ-та сатылым бойынша бесінші орын алды. Бұл — 2008 жылғы World at War-дан бергі Call of Duty-дің жылдық рейтингтегі ең төмен орны. Еуропада алғашқы аптадағы сатылым Black Ops 6-дан 50%-дан астам, ал Battlefield 6-ның алғашқы аптасынан 63% төмен болды.

Дегенмен серия әлі де ауқымды. 2023 жылғы қазанға қарай Call of Duty 500 млн-нан астам дана сатылды, ал айына оны 100 млн адам ойнады. 2022 жылға қарай франшиза $30 млрд түсім әкелді. 2025 жылғы қыркүйекте Activision мен Paramount Pictures ойын бойынша фильм түсіретінін жариялады. Режиссері — Питер Берг, сценарий авторларының бірі — Тейлор Шеридан, премьера 2028 жылғы 30 маусымға белгіленген.

Қазір (2026 жылғы қазан)

Күздің басты релизі — Call of Duty: Modern Warfare 4. Ол 2026 жылғы 28 мамырда жарияланды, 23 қазанда шығады. Әзірлеуді Infinity Ward тағы он студиямен бірге жүргізіп отыр. Кампания Солтүстік және Оңтүстік Корея арасындағы жаңа соғыс туралы, ал миссиялардың бір бөлігі Нью-Йоркте, Парижде және Мумбаиде өтеді.

• Бұл — тек қазіргі буын консольдеріне арналған алғашқы Call of Duty: PS4 пен Xbox One енді қолдау таппайды.
• Ойын Nintendo Switch 2-ге шығады. Nintendo консоліндегі соңғы Call of Duty 2013 жылы Wii U-ға шыққан Ghosts болатын.
• Modern Warfare 4 Xbox Game Pass-қа релизден кемінде бір жылдан кейін ғана түседі. Black Ops 6 пен Black Ops 7 оған шыққан күні-ақ қосылған.

Сонымен қатар Activision өз зияткерлік меншігін ЖИ жобаларының жаңа толқынынан қорғап жатыр. 2026 жылғы 11 қазанда әзірлеуші Luckey Faraday компаниядан DMCA бойынша хабарлама алғанын және ЖИ агенттері жинаған Call of Duty: Black Ops 2-нің браузерлік нұсқаларын желіден алып тастағанын хабарлады. Activision талаптың мәтінін жарияламады, жағдайға пікір де білдірмей отыр.

Activision-ның штаб-пәтері Санта-Моникада, 2701 Olympic Boulevard мекенжайында орналасқан. Бұл ғимаратты ол Activision Blizzard-пен бөліседі. Бас компаниясы — Microsoft.

Дереккөздер: Wikipedia — Activision, Википедия — Activision, Wikipedia — Activision Blizzard, Wikipedia — Call of Duty, Wikipedia — Call of Duty: Black Ops 7, Wikipedia — Call of Duty: Modern Warfare 4, AP — Activision Blizzard сатып алынғаннан кейінгі Microsoft Gaming қысқартулары, TweakTown — Activision Black Ops 2-нің ЖИ порттарын өшірді, Activision — ресми сайт