Пәтердегі мокрицалар: қайдан шығады және қалай құтылуға болады

Мокрицалар дымқыл жерде пайда болады: ваннада, раковина астында, жертөледе және бірінші қабаттарда. Адамға зиянсыз, бірақ құрғақ пәтерде өмір сүре алмайды. Сондықтан олардан құтылудың басты жолы — у емес, ылғалды жою: ағып тұрған құбырды табу, сорғышты жөндеу, саңылауларды бітеу және келіп қойғандарын шаңсорғышпен жинау.

Мокрицалар деген кім

Мокрица — жәндік емес, Oniscidea отряд тармағына жататын құрлықтағы шаянтәрізді, краб пен асшаянның алыс туысы. Денесі ұзынша, буын-буын қабыршақпен жабылған, жеті жұп аяғы бар. Ересегінің ұзындығы 1–1,5 см, түсі сұр не қоңыр-сұр, жастары ақшылдау келеді. Кейбір түрлері қауіп төнгенде шар тәрізді бүктеліп қалады, енді біреулері жай қашып кетеді.

Мокрицалар құрсақ аяқтарындағы псевдотрахеялармен тыныс алады, ал бұл жүйеге ылғал керек: құрғақ ауада олар тез сусызданып, өледі. Сол себепті күндіз қараңғы әрі дымқыл жерге тығылып, түнде қорек іздеп шығады. Табиғатта шірік жапырақ, мүк және басқа органикамен қоректенеді, кейде жас өскін мен көшетті де жейді.

Аналығы жұмыртқаларын құрсағындағы арнайы қапшықта алып жүреді: дернәсілдер шамамен бір айда шығып, тағы екі аптадай қапшықта қалады. Калифорния университетінің деректері бойынша ересек мокрица 2–5 жыл өмір сүреді, яғни бір аналық бірнеше ұрпақ береді.

Мокрицалар үйге неге келеді

Мокрицаларды пәтерге бір ғана нәрсе әкеледі — ылғал іздеу. Олар жертөледен, подъезден немесе көшеден еден мен қабырғадағы, құбыр айналасындағы саңылаулар арқылы кіреді. Жиі кездесетін себептер:

• Ылғалдылықтың жоғары болуы. Ваннадағы дымқыл қабырға мен еден, желдетілмейтін бөлмеде кептірілген кір.
• Ағу және конденсат. Тамшылап тұрған сифон, терлейтін құбырлар, ваннаның артындағы дымқыл дақ.
• Желдетудің нашарлығы. Сорғыш бітеліп қалса немесе істемесе, дымқылдық тәулік бойы сақталады.
• Паналайтын жер мен органика. Ескі шүберек, жиһаз астындағы қоқыс, саңылаулардағы шіріген қалдықтар.
• Дымқыл жертөле. Ескі үйлердің бірінші қабаттарына мокрицалар жиі төменнен келеді — бұл енді МИБ немесе ПИК шешетін мәселе.

Мокрицалардың қандай қаупі бар

Өздерінің қаупі шамалы: тістемейді, жиһазды бүлдірмейді, ауру таратпайды. Мәселе — олардың нені білдіретінінде:

• Зең мен саңырауқұлақ. Мокрица бар жерде дымқыл болады, ал дымқылдан тез зең пайда болады. Оның споралары тыныс жолына зиян, әсіресе балалар мен аллергиясы барларға.
• Әрлеудің бүлінуі. Тұрақты ылғалдан тұсқағаз көпсіп, плитка түсіп, иіс шығады.
• Өсімдіктер. Тым көп суарылған құмыраларда және көшеттерде мокрицалар жас өскінді кеміруі мүмкін.

Мокрицалар үнемі келе берсе, судың көзін іздеңіз — онсыз олар қайта орала береді.

Мокрицалардан қалай құтылуға болады

1. Ылғалды жойыңыз

• Раковина астындағы, ваннаның артындағы және унитаз жанындағы сифон мен жалғауларды тексеріп, кішкене ағуды да жөндеңіз.
• Сорғышты тазалап, тартуын тексеріңіз — қағаз парағы торға жабысуы керек.
• Душтан кейін ваннаны желдетіп, есігін ашық қалдырыңыз.
• Ылғалдылықты 60%-дан төмен ұстаңыз (АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі 30–50% деңгейін ұсынады). Қарапайым гигрометр арзан тұрады, ал созылмалы дымқылдыққа ауа құрғатқыш көмектеседі.
• Терлейтін құбырларды жылу оқшаулағышпен ораңыз.

2. Паналайтын жерді алып, кіре берісті жабыңыз

• Раковина астындағы және қоймадағы ескі шүберек пен қоқысты лақтырыңыз.
• Ваннада дымқыл кілемше мен шүберек ұстамаңыз, жиһаз астындағы еденді кептіріңіз.
• Еден мен қабырғадағы, плинтус жанындағы және құбыр айналасындағы саңылауларды герметикпен немесе монтаждық көбікпен бітеңіз.
• Үйден көшеге шығатын есік болса, тығыз нығыздағыш пен щетка орнатыңыз.

3. Келіп қойғандарын жинаңыз

Ең жылдам тәсіл — шаңсорғыш не сыпырғыш. Кентукки университетінің мамандары жоғары ылғалсыз мокрицалар үй ішінде іс жүзінде тірі қалмайтынын айтады, сондықтан пәтер құрғаған соң қалғандары өздері өледі.

4. Үй жағдайындағы құралдар — қосымша ретінде

Олар себепті жоймайды, бірақ үйді құрғатып жатқанда көмектеседі:

• Тұз немесе сода плинтус бойына және ваннаның бұрыштарына жұқа сызықпен себіледі — бетті құрғатып, мокрицаларға кедергі жасайды. Аптасына бір рет жаңартыңыз.
• Диатомит (тағамдық) — ұсақ буынаяқтылардың қабығын зақымдап, сусыздандыратын ұнтақ. Оны саңылауларға және ваннаның артына, құрғақ бетке себеді: ылғалда әсері жойылады.
• Бор қышқылы ұнтақ күйінде саңылауларға салынады. Балалар мен жануарлардан алыс ұстаңыз, қолғаппен жұмыс істеңіз.
• Сірке суы (9% сірке суының 1 бөлігіне 2 бөлік су) жік пен бұрыштарды сүртуге жарайды — мокрицадан гөрі дымқыл иісін кетіреді.

Хлорлы ағартқыш (1 л суға 1 ас қасық) плитка жігіндегі зеңді өңдеуге жарайды. Тек қолғаппен және терезені ашып қолданыңыз, оны ешқашан сірке суымен не басқа қышқылмен араластырмаңыз: улы хлор бөлінеді.

5. Инсектицидтер — мокрица көп болса

Пиретроидтары бар аэрозольдер жанасқанда әсер етеді: олармен плинтусты, саңылауларды және жиһаздың арғы жағын өңдеп, бөлмені желдетеді. Ұнтақтарды (дусттарды) плинтус бойына және ванна астына жұқа қабатпен себеді. Гельдердің көбі тарақанға арналған, мокрицаға әсері әлсіздеу.

Жалпы ережелер:

• үйде бала мен жануар жоқ кезде өңдеңіз;
• азық-түлікті, ыдысты және гигиена құралдарын жинап қойыңыз;
• қолғаппен жұмыс істеңіз, аэрозольді жұтпаңыз;
• өңдегеннен кейін желдетіп, ас үйдегі беттерді сүртіңіз.

Құрғатпай химия қолдану — уақытша шара: бір-екі аптадан кейін жаңалары келеді. Мокрицалар жертөледен шығып жатса, өңдеуді сол жерде жүргізу керек — МИБ, ПИК немесе дезинфекция қызметі арқылы.

Қайта шықпауы үшін не істеу керек

• Ылғалдылық. Желдету, жұмыс істейтін сорғыш, кірді ваннада кептірмеу. Қыста батареяларды толық жаппаңыз — жеңіл жылу құрғақтықты сақтайды.
• Сантехника. Бір-екі ай сайын раковина, ванна және унитаз астындағы жалғауларды қарап, жіктердегі герметикті жаңартып отырыңыз.
• Тазалық. Жиһаз астын, кір жуғыш машинаның артын және қойманы жинаңыз, қоқыс пакеттерін жинап қоймаңыз.
• Өсімдіктер. Құмыраларды тым көп суармаңыз, топырақты қопсытып, табақшадағы суды төгіп отырыңыз.

Құрғақ пәтер мокрицадан ғана емес, қабыршақшадан және құмырсқадан да ең жақсы қорған.

Дереккөздер: UC IPM — мокрицалардың биологиясы және бақылау, University of Kentucky Entomology — үйдегі мокрицалар, Utah State University Extension — изоподтар, EPA — үйдегі ылғал және зең.