Арсен Томский

Арсен Томский жаһандық такси сервисін қыста −40 градус болатын қаладан бастап құрды. Жолаушы бағаны өзі ұсынып, жүргізушілер саудаласатын inDrive 48 елде жұмыс істейді, жүктеу саны бойынша тек Uber-ден қалады. 2022 жылдан бері компанияның басты хабы — Қазақстан. Томскийдің өзі 2023 жылдың соңынан ҚР азаматы, Forbes дерегі бойынша елдің ең бай бизнесмендерінің бірі. 2026 жылғы қазанда ол Яндекс Go істен шыққан соң inDrive бағасының үш есе өскенін түсіндіруге мәжбүр болды.

Шығу тегі және білімі

Арсен Григорьевич Томский 1973 жылғы 20 қарашада Якутскіде туды. Балалық шағы ауыр өтті: TIME-ға берген сұхбатында ол үйдегі зорлық-зомбылық туралы және құрдастары мазақ еткен қатты кекештігі туралы айтқан. Өзін саха деп санайды, Якутияны туған жері дейді.

1995 жылы Томский Якут университетінің (қазіргі Солтүстік-Шығыс федералдық университеті) математика факультетін бітірді. Бағдарламалауды студент кезінде, 1994 жылы бастады. Алғашқы жұмысы — банктердің қаржылық жағдайын талдайтын жүйе. Одан кейін республика Қаржы министрлігінің тапсырысымен есепті автоматтандыратын бағдарлама жасады.

Sinet және Ykt.ru (1999–2010 жылдар)

1999 жылы Томский SakhaInternet компаниясын құрды, кейін ол Sinet тобына айналды. Сол жылы Ykt.ru порталын іске қосты. Портал өңірдегі ең көп қаралатын ресурс болды. Томский Sinet-ті 20 жылдай басқарды, кейін қызметінен кетіп, акцияларын Ykt.ru командасына берді. Stanford GSB дерегінше, алғашқы бизнесін ол 20 жасында ашқан, inDrive-қа дейін үш технологиялық компания құрып үлгерген.

Таксиге қызығушылығының жеке себебі бар. Томскийдің айтуынша, 1997 жылғы жаңа жыл түнінде таксистпен төбелесіп, мұрнын сындырып алған.

inDriver-дің дүниеге келуі (2012–2013)

2012 жылғы қаңтарда, жаңа жылдан кейін бірден, Якутскідегі такси қызметтері бір күнде бағаны көтерді. «Жаңа жыл еді, күн өте суық… минус 40», — деп еске алады Томский. Оған жауап ретінде студенттер әлеуметтік желіде топ ашып, жолаушылар мен жүргізушілер бағыт пен бағаны өзара келісе бастады. Топқа 50 мыңдай адам қосылды.

Томский осы топтан бизнес жасауды ұсынды. 2013 жылғы маусымда inDriver пайда болды — Independent Drivers, яғни «тәуелсіз жүргізушілер». Моделі қарапайым: жолаушы баға айтады, жүргізушілер келіседі немесе өз бағасын ұсынады. Томский әзірлеуге Якутиядағы интернет-бизнесінен тапқан 5 млн долларға жуық жеке қаражатын салды.

Әлемге шығу және Қазақстан (2014–2021)

2014 жылғы желтоқсанда сервис Астанада іске қосылды — Қазақстан алғашқы шетелдік нарықтардың бірі болды. Әрі қарай inDriver такси қымбат не әділетсіз жерлерге — Латын Америкасына, Африкаға, Азияға бет алды. «Қайда баратынымызды таңдағанда басты өлшем — сол жерде әділетсіздік бар ма», — дейді Томский. 2019 жылға қарай қосымша жүктеу саны бойынша такси сервистерінің алғашқы бестігіне кірді.

2020 жылы Томский Кремний алқабына көшті, 2021 жылы Stanford Executive Program-нан өтті. Сол жылы компания General Catalyst, Insight Partners және Bond-тан $1,23 млрд бағамен $150 млн тартып, «единорогқа» айналды.

Ресеймен ажырасу (2022–2023)

Ресей Украинаға басып кіргеннен кейін inDriver барлық қызметкерін Ресейден шығарды. Мыңға жуық адам негізінен Қазақстанға және Кипрге көшті, кеңсе Якутскіден Алматыға ауыстырылды. 2022 жылғы қазанда компания inDrive деп өзгертілді — Inner Drive, яғни «ішкі драйв». Ресейдегі бизнес қазақстандық компанияға берілді.

Өмірбаяндық кітабында Томский соғысты «есалаң авантюра» және Путиннің қателігі деп атады, ал Ресейді «артта қалған, тиімсіз әрі авторитарлық жүйе» деп сипаттады. Оның айтуынша, соғысқа қарсы мәлімдемелері үшін енді туған қаласына бару қауіпті. 2023 жылы inDrive General Catalyst-тан тағы $150 млн алды, 2024 жылғы наурызда тағы сонша тартты.

Қазақстан азаматы

2023 жылғы 2 желтоқсанда цифрлық даму министрі Бағдат Мусин Томскийдің үкіметтің шақыруымен Қазақстан азаматтығын қабылдағанын хабарлады. Қазақстанда қос азаматтыққа тыйым салынған, сондықтан Томский Ресей азаматтығынан бас тартты. «Адамды паспорт емес, ісі анықтайды», — деп жазды ол. Жаһандық компанияның негізін қалаушысы әрі басты акционері бейтарап елдің азаматы болғаны дұрыс екенін де айтты.

Қазақстан — inDrive-тың ең үлкен хабы: Алматы мен Астанада мыңнан астам қызметкер жұмыс істейді. 2025 жылы компания Choco Holding-тен Ryadom жедел азық-түлік жеткізу сервисін сатып алып, Қазақстанда азық-түлік жеткізуді бастады. Осылайша қосымша супераппқа айналды.

Ақшасы

Forbes Kazakhstan Томскийдің байлығын былай бағалайды:

• 2024 жылғы мамыр — $920 млн, Қазақстанның ең бай 75 бизнесменінің ішінде 10-орын;
• 2025 жылғы мамыр — $850 млн, 11-орын;
• 2026 жылғы мамыр — $865 млн, 12-орын.

Forbes Kazakhstan-ның елдегі ең ықпалды бизнесмендер рейтингінде 2025 жылы ол 21-орынға тұрды. Томскийдің айтуынша, жеке капиталының дерлік бәрін коммерциялық емес жобаларға жұмсайды. Бірақ inDrive әлеуметтік кәсіпорын емес және бір күні IPO-ға шығуы мүмкін екенін де ескертеді.

Коммерциялық емес жобалары

• Beginit (2012 жылдан) — ауыл мектептері мен балалар үйлеріндегі балаларды бағдарламалауға үйретеді; 2022 жылға қарай 13 елдегі 120-дан астам мекемені қамтыды;
• Sinet Spark (2020) — 2021 жылы Якутиядағы орман өрттерін сөндіруге көмектескен қор;
• Star Team (2020) — студенттерге үздік университеттерге түсуге көмектеседі;
• Supernovas (2021) — Мысыр, Гана, Кения, Колумбия, Чили және Қазақстанның шағын қалаларындағы тегін футбол мектептері;
• Alternativa Film Awards (2023) — Азиядағы жас режиссерлерге қолдау;
• inVision U — Қазақстан мен Орталық Азия түлектеріне арналған тегін университет. Satbayev University-мен келісім 2025 жылғы ақпанда жасалды, алғашқы студенттер 2025 жылғы қыркүйекте оқи бастады;
• онлайн-қоңырауда сыбырды еркін сөйлеуге айналдыратын, кекештерге арналған сервис — бұл Томский үшін жеке тақырып.

Айдын Рахимбаевпен бірге ол «Ана үйі» халықаралық қорын құрды. Қордың үйлері Өзбекстанда, Қырғызстанда, Малайзияда және Түркияда бар.

2026 жылғы ақпанда мәнерлеп сырғанаушы Михаил Шайдоров олимпиада алтынын алған соң Томский оның әкесіне есігінде «Чемпион үшін рахмет! Барлық қазақстандықтардан» деген жазуы бар Audi Q8 сыйлады. Өзі бұрын екі рет жеке көлігін сатқанын айтты: бірде командаға жалақы төлеу үшін, бірде Якутияның киберспорт командасын чемпионатқа жіберу үшін.

Жеке өмірі

2026 жылғы тамызда Томский Алматы туризм бюросының бұрынғы басшысы, Tana урбанистика қорының негізін қалаушы Камила Лұқпановамен үйлену суреттерін жариялады. Фотосессия Ыстанбұлда, Босфор жағасында өтті, ал үйлену алдындағы қазақтың дәстүрлі рәсімдері қалыңдықтың туған қаласы Оралда жасалды. Threads-тегі жазбасына ол: «Қазақ еліне +1 күйеу бала», — деп қол қойды.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

inDrive 400 миллионнан астам рет жүктелді, 48 елдің мыңға жуық қаласында жұмыс істейді. Такси ғана емес, жүк тасиды, азық-түлік жеткізеді, inDrive Money арқылы жүргізушілерге қарыз береді. 2026 жылғы 11 қазанда Қазақстанда Яндекс Go істен шыққанда жолаушылар жаппай inDrive-қа ауысып, баға шамамен үш есе өсті. Томский сұраныс пен ұсыныстың теңгерімі бұзылғанын мойындады. Компания комиссияны тек салықты өтейтін ең төменгі деңгейге түсірді және сауда-саттық аясын шектеуге уәде берді.

Дереккөздер: Wikipedia — Арсен Томскийдің өмірбаяны, Wikipedia — inDrive тарихы, Forbes Kazakhstan — байлығы мен рейтингтегі орындары, Forbes Kazakhstan — Қазақстан азаматтығы, Stanford GSB — inDrive-тың құрылу тарихы, TIME — бизнес пен балалық шақ туралы сұхбат, The Moscow Times — Ресей азаматтығынан бас тартуы, Kapital.kz — Михаил Шайдоровтың әкесіне сыйлық, BES.media — Томскийдің үйленуі, Kursiv — 2026 жылғы қазандағы inDrive бағасының өсуі